Franco Modigliani Kimdir?

Franco Modigliani kimdir, Franco Modigliani biyografisi ve hayatında önemli dönüm noktalarına değiniyoruz.  Bireysel tasarrufların analizine getirdiği “yaşam döngüsü hipotezi” (life-cycle hypothesis) ve Merton Miller ile birlikte geliştirdiği “Modigliani-Miller teoremi” ile tanınan, 1985 yılında Nobel Ekonomi Ödülü’nü kazanan İtalyan asıllı Amerikalı iktisatçıdır.

Modigliani, hem makroekonominin hem de kurumsal finansmanın temelini değiştiren çalışmalarıyla 20. yüzyılın en etkili ekonomistlerinden biri olarak kabul edilmektedir.

Modigliani’nın yaşam döngüsü hipotezi, bireylerin gençlik ve emeklilik dönemlerinde tüketimi dengelemek için çalışma hayatları boyunca tasarruf ettiklerini ortaya koyarak Keynesyen tüketim teorisini dönüştürmüştür. Modigliani-Miller teoremi ise, belirli varsayımlar altında bir firmanın piyasa değerinin borç-özsermaye yapısından bağımsız olduğunu göstermiş ve modern kurumsal finansman teorisinin temel taşı haline gelmiştir. Bu iki devrim niteliğindeki katkı, Modigliani’yi “ekonomistlerin devi” olarak anılmayı haklı çıkarmıştır.

Franco Modigliani Biyografisi

Franco Modigliani 18 Haziran 1918 tarihinde İtalya’nın başkenti Roma’da dünyaya gelmiştir. Babası Enrico Modigliani, şehrin önde gelen çocuk doktorlarından biridir. Annesi Olga Flaschel ise gönüllü bir sosyal hizmet çalışanıdır. Modigliani, okul hayatının ilk yıllarında başarılı ama olağanüstü olmayan bir öğrencidir.

Modigliani’nın hayatındaki dönüm noktası, 1932 yılında henüz 13 yaşındayken babasını bir operasyon sonucu kaybetmesiyle yaşanmıştır. Babasının ölümü, ona derin bir travma yaşatmış ve bir süre okul performansı düzensizleşmiştir. Ancak Roma’nın en iyi lisesi olan Liceo Visconti’ye geçişi onun için bir dönüm noktası olmuş, buradaki akademik mücadele onu yeniden ayağa kaldırmıştır. O kadar ki, lisenin son yılını atlayarak zorlu sınavları geçmiş ve 17 yaşında (normalden iki yıl erken) Roma Üniversitesi’ne girmiştir.

Ailesi, onun babasının izinden giderek tıp kariyeri yapmasını umuyordu. Modigliani bir süre bu konuda kararsız kalmış, ancak “acıya ve kana karşı toleransının düşük olması” nedeniyle tıbbı tercih etmemiştir. Bunun yerine İtalya’da birçok kariyer yolunun önünü açan hukuk eğitimini seçmiştir.

Franco Modigliani Eğitim Hayatında Ekonomiyle Nasıl Tanıştı?

Modigliani’nın ekonomiyle tanışması oldukça ilginç bir tesadüfle gerçekleşmiştir. Üniversitenin ikinci yılında, öğrenci organizasyonu tarafından düzenlenen ekonomi alanında ulusal bir yarışmaya katılmaya karar vermiştir. Kendi ifadesiyle, bugün o ilk makalesini “ekonomiye önemli bir katkı” olarak tavsiye etmekten çekinse de, bu deneyim onun ekonomiye olan ilgisini şekillendirmede belirleyici olmuştur.

Ancak o dönemde İtalya’da faşizm altında ekonomi eğitimi oldukça iç karartıcıydı. Modigliani, tanıdığı birkaç iyi ekonomistin, özellikle de Riccardo Bachi’nin tavsiyesiyle kendi başına İngiliz ve İtalyan klasiklerini okumaya başlamıştır. Yarışma sayesinde genç anti-faşist öğrencilerle temas kurmuş ve rejime olan siyasi muhalefeti o dönemde başlamıştır.

1938’de İtalya’da ırk yasalarının ilan edilmesi, Modigliani’nın hayatında ikinci büyük kırılmaya neden olmuştur. Yahudi kökenli olması nedeniyle, müstakbel eşi Serena Calabi’nin ailesinin daveti üzerine Paris’e taşınmış ve Mayıs 1939’da Serena ile evlenmiştir. Paris’te Sorbonne Üniversitesi’ne kaydolmuş ancak eğitimi ilham verici bulmayarak kendi başına çalışmayı ve tezini Bibliotheque St. Genevieve’de yazmayı tercih etmiştir.

Avrupa’nın yakında kanlı bir savaşa gireceğinden korkan Modigliani çifti, Amerika Birleşik Devletleri’ne göç etmek için başvurmuş ve II. Dünya Savaşı’nın başlamasından birkaç gün önce, Ağustos 1939’da New York’a ulaşmıştır.

Franco Modigliani

Modigliani, Amerika’da eğitimine New School for Social Research’ün Siyaset ve Sosyal Bilimler Yüksek Okulu’nda devam etmiştir. Bu kurum, faşist diktatörlüklerin kurbanı olan Avrupalı akademisyenlere sığınak sağlamak için yeni kurulmuştu. Burada, kendisine çok şey borçlu olduğu Jacob Marschak ile tanışmıştır. Marschak, ona ekonomide sağlam temeller kazandırmış, teorinin test edilebilir olması gerektiği anlayışını aşılamıştır.

1941’de Marschak’ın New School’dan ayrılmasının ardından Modigliani, New Jersey College for Women’da ilk öğretim işini almış ve bu dönemi “resmî eğitiminin sonu” olarak nitelendirmiştir. 1942’de Bard College’da, 1944’te ise New School’da ders vermeye başlamıştır. 1944 yılında New School for Social Research’ten Doktora (D.Soc.Sci.) derecesini almış ve aynı yıl ilk İngilizce makalesi olan “Likidite Tercihi ve Faiz ile Paranın Teorisi”ni yayımlamıştır. Bu makale aynı zamanda onun doktora tezidir ve Keynesyen devrim ile klasik ekonomi arasında bir bütünleşme sağlama girişimidir.

1946’da ABD vatandaşlığına geçen Modigliani, 1948’de Illinois Üniversitesi’ne profesör olarak atanmıştır. 1950’li yılların başından 1960’a kadar Carnegie Mellon Üniversitesi’nde (dönemin adıyla Carnegie Institute of Technology) çalışmıştır. Bu dönem, onun en verimli yılları olmuştur. 1962’de Massachusetts Teknoloji Enstitüsü’ne (MIT) kadrolu profesör olarak atanmış ve hayatının sonuna kadar bu kurumda kalmıştır.

Yaşam Döngüsü Hipotezi Nedir ve Neden Önemlidir?

Modigliani’nın en önemli katkılarından biri, Yaşam Döngüsü Hipotezi’dir (Life-Cycle Hypothesis). Bu teoriyi, parlak bir yüksek lisans öğrencisi olan Richard Brumberg ile birlikte geliştirmiştir. Ne yazık ki Brumberg 1955’te henüz genç yaşta hayatını kaybetmiş ve bu işbirliği yarıda kalmıştır.

Yaşam Döngüsü Hipotezi’nin temel fikri şudur: Bireyler, yaşamları boyunca istikrarlı bir tüketim seviyesini korumaya çalışırlar. Bu nedenle:

• Gençlik döneminde:Gelirler düşük olduğu için borçlanırlar (kredi kartı, öğrenci kredisi vb.) veya hiç tasarruf etmezler.
• Çalışma hayatının olgun döneminde:Gelirler arttığında, hem gençlik borçlarını öderler hem de emeklilik için tasarruf etmeye başlarlar.
• Emeklilik döneminde:Gelirleri kesildiği için, biriktirdikleri tasarrufları tüketirler (desaving).

Bu hipotez, Keynes’in “marjinal tasarruf eğilimi” kavramından çok daha kapsamlıdır. Ayrıca, Milton Friedman’ın “sürekli gelir hipotezi”nden ayrıldığı nokta, tasarrufun temel motivasyonunun miras bırakmak değil, yaşlılıkta tüketimi finanse etmek olduğunu vurgulamasıdır.

Makroekonomiye uygulandığında, bu teori bir toplumun toplam tasarruf oranının, nüfusun yaş yapısına bağlı olduğunu gösterir. Çalışan nüfusun (tasarruf edenler) emeklilere (tasarrufları tüketenler) oranı yüksekse, toplam tasarruf oranı da yüksek olur. Bu teori, sosyal güvenlik sistemleri ve emeklilik planlarının gelecekteki etkilerini tahmin etmede son derece faydalı olmuştur.

Modigliani-Miller Teoremi Nedir?

Modigliani’nın ikinci büyük katkısı, Merton H. Miller ile birlikte geliştirdiği Modigliani-Miller Teoremi’dir (MM Teoremi). 1958’de yayımladıkları “The Cost of Capital, Corporation Finance and the Theory of Investment” başlıklı makale, modern kurumsal finansman teorisinin kuruluş belgesi olarak kabul edilmektedir. Modigliani, bu teoremi “açık seçik bir şekilde ortada duran, düşününce apaçık görünen bir fikir” olarak tanımlamıştır.

Teorem, finans öğrencilerine pizza benzetmesiyle anlatılır: Bir pizzanın büyüklüğü, onu nasıl dilimlediğinize bağlı değildir. Benzer şekilde, bir firmanın değeri (pizzanın büyüklüğü), nasıl finanse edildiğinden (borç veya özsermaye ile dilimlenmesi) bağımsızdır.

MM Teoremi iki ana önermeden oluşur:

Birinci Önerme (Sermaye Yapısının İlgisizliği): Belirli varsayımlar altında (mükemmel piyasalar, vergisiz ortam, iflas maliyetlerinin olmaması), bir firmanın piyasa değeri, sadece varlıklarının yarattığı nakit akışlarına bağlıdır. Borç-özsermaye oranı firmanın değerini etkilemez. Yatırımcılar, firmanın yaptığı finansman tercihlerini bireysel düzeyde “kopyalayabilir” (arbitraj). Bu nedenle firma düzeyinde “optimal sermaye yapısı” diye bir şey yoktur.

İkinci Önerme (Temettü Politikasının İlgisizliği): 1961 yılında yayımladıkları ikinci makalede Modigliani ve Miller, aynı varsayımlar altında firmanın temettü politikasının da değer üzerinde etkisiz olduğunu göstermiştir. Bir firma ne kadar temettü dağıtırsa dağıtsın, kalan kârları yeniden yatırdığında veya hisse geri alımı yaptığında, firmanın toplam değeri değişmez.

Modigliani-Miller Teoremi

MM Teoremi’nin önemi, söylediği şeyden çok, söylemediği şeylerde gizlidir. Teorem, gerçek dünyada sermaye yapısının neden önemli olduğunu anlamak için bir “mihenk taşı” (benchmark) işlevi görür.

Teorem, dört temel varsayım altında çalışır:

1. Mükemmel piyasalar (kimsenin piyasa fiyatını etkileme gücü yoktur).
2. Vergi yoktur.
3. İflas maliyeti yoktur.
4. Bilgi simetrisi vardır (herkes her şeyi bilir).

Gerçek dünyada bu varsayımların hepsi ihlal edilir. İşte MM Teoremi’nin gücü tam da bu noktada ortaya çıkar: Bir finans yöneticisi “Acaba şirketimin optimal borç seviyesi ne olmalıdır?” diye sorduğunda, MM Teoremi ona şu soruyu sordurur: “MM’nin hangi varsayımı gerçek dünyada geçerli değil?”

• Vergiler varsa:Faiz giderleri vergiden düşülebildiği için borçlanmanın bir vergi kalkanı etkisi vardır. Bu durumda borçlanmak firma değerini artırabilir.
• İflas maliyetleri varsa:Çok fazla borçlanmak iflas riskini ve dolayısıyla iflasın getirdiği doğrudan ve dolaylı maliyetleri artırır. Bu durumda borçlanmanın bir maliyeti vardır.
• Asimetrik bilgi varsa:Yöneticiler yatırımcılardan daha fazla bilgiye sahip olabilir. Bu durumda firmanın borçlanma veya hisse senedi ihraç etme kararı, piyasalara sinyal gönderir ve değeri etkileyebilir.

Bu nedenle MM Teoremi, 1958’den sonraki kurumsal finansman literatürünün tamamının başlangıç noktasıdır. Araştırmacılar, teoremin varsayımlarını tek tek gevşeterek (taxes, bankruptcy costs, agency costs, asymmetric information) sermaye yapısının gerçek dünyada neden önemli olduğunu açıklamaya çalışmışlardır.

Franco Modigliani’nın Nobel Ekonomi Ödülü

Franco Modigliani, 1985 yılında Nobel Ekonomi Ödülü’ne (İsveç Riksbank Ekonomi Bilimleri Ödülü) tek başına layık görülmüştür. İsveç Kraliyet Bilimler Akademisi, ödülü “tasarruflar ve finansal piyasalara ilişkin öncü analizleri” nedeniyle takdim etmiştir.

Modigliani, ödülü kazandığı gece yaşadığı heyecanı ve “sevgi çılgınlığını” anlatırken, Nobel ziyafetinde yaptığı konuşmada gelecekteki kazananlara iki önemli tavsiye vermiştir: Birincisi, o heyecan verici telefonu almadan önce giyinmiş olmak; ikincisi, giyinmeden önce kabul konuşmasını yazmış olmak. Bu espri, onun mizah anlayışını ve mütevazı kişiliğini yansıtan güzel bir örnektir.

Modigliani, ödül parasının (225.000 dolar) önemli bir kısmını yatına (yükseltme yapmak için) ve ailesine harcamıştır. Bu davranış, kendi yaşam döngüsü hipotezini pratiğe dökmüş olması açısından da ironik bir teşkil etmektedir.

Franco Modigliani’nın Diğer Çalışmaları ve Politik Görüşleri

Modigliani sadece akademik bir araştırmacı değil, aynı zamanda aktif bir kamu entelektüeliydi. Hayatı boyunca hem ABD’de hem de İtalya’da ekonomi politikaları üzerine yoğun bir şekilde tartışmıştır.

• Keynesyen Eleştirisi:Modigliani, Keynes’in teorisini büyük ölçüde benimsemekle birlikte, Keynesyen politikaların (özellikle vergi indirimleri yoluyla talebi canlandırma) etkinliğine şüpheyle yaklaşmıştır. Yaşam döngüsü hipotezine dayanarak, geçici vergi indirimlerinin tüketimi artırmayacağını, çünkü bireylerin geçici gelir artışlarını değil, ömür boyu gelirlerini dikkate aldıklarını savunmuştur.
• Bütçe Açığı Karşıtlığı:Modigliani, kariyeri boyunca büyük kamu açıklarının en büyük tehlike olduğunu vurgulamıştır. Hem Amerika’da hem de İtalya’da bütçe disiplini çağrısı yapmıştır.
• Anti-Faşist Duruşu:Hayatı boyunca faşizme karşı duruşunu korumuştur. 2003 yılında, ölümünden sadece iki gün önce, Paul Samuelson ve Robert Solow ile birlikte İtalya Başbakanı Silvio Berlusconi’nin “Mussolini kimseyi öldürmedi” sözlerini eleştiren bir mektuba imza atmıştır.
• Döviz Kuru Rejimleri:1990’larda yazdığı bir makalede, dalgalı kur rejimlerinin beklendiği gibi çalışmadığını, sermaye hareketliliğinin artması, ücret katılıkları ve kur oynaklığı gibi nedenlerle Çin gibi gelişmekte olan ülkelerin sabit kur rejimini tercih etmekte haklı olabileceklerini belirtmiştir.

Franco Modigliani’nın Kişisel Özellikleri

Modigliani, sadece büyük bir ekonomist değil, aynı zamanda sıcak kişiliği ve esprili doğasıyla da tanınırdı. Anlaşılır anlatımı, onu halkın da sevgisini kazanmıştır. 1978’de İtalya’da bir televizyon tartışmasına katıldıktan sonra, sokakta bir ayakkabı tamircisi onu durdurmuş ve “O televizyondaki konuşmacılar arasında sadece senin söylediklerini anladım” demiştir.

Modigliani’nın yetiştirdiği öğrenciler arasında, daha sonra Nobel Ödülü kazanacak olan Robert J. Shiller (2013) ve Robert C. Merton (1997) gibi isimler bulunmaktadır. Merton, onun “en gurur duyduğu öğrencisi”dir.

Modigliani’nın mirası, iki devrim niteliğindeki fikrinde hayat bulmaya devam etmektedir: Yaşam döngüsü hipotezi, bugün hala makroekonomi ders kitaplarının temel konularından biridir ve emeklilik sistemlerinin tasarımında kullanılmaktadır. Modigliani-Miller teoremi ise, Wall Street’teki herhangi bir finans departmanında veya yatırım bankasında çalışan bir analistin günlük olarak kullandığı araçların teorik temelini oluşturmaktadır. MM, modern finansın “kutsal kitabı” olarak anılmaya devam etmektedir. Franco Modigliani, 25 Eylül 2003 tarihinde Cambridge, Massachusetts’teki evinde uykusunda hayata veda etmiştir.

 

Bilgi	Detay
Gerçek Adı	Franco Modigliani
Doğum Tarihi	18 Haziran 1918
Doğum Yeri	Roma, İtalya
Ölüm Tarihi	25 Eylül 2003
Ölüm Yeri	Cambridge, Massachusetts, ABD
Boyu	Bilinmiyor
Kilosu	Bilinmiyor
Burcu	İkizler
Medeni Hali	Evli
Eğitimi	Roma Üniversitesi (Hukuk Lisansı, 1939), New School for Social Research (Sosyal Bilimler Doktorası, 1944)
İnsanlığa Kattığı Şeyler	Yaşam Döngüsü Hipotezi (Life-Cycle Hypothesis), Modigliani-Miller Teoremi (MM Theorem), modern kurumsal finansman teorisinin temelleri, bireysel tasarruf davranışının anlaşılması

Kaynakça

• Killian Lectures. (n.d.). Franco Modigliani. MIT.
• (2020). Franco Modigliani.
• info. (2003). Modigliani e la teoria della finanza.
• org. (1985). Franco Modigliani – Biographical.
• (2023). Modigliani.
• (n.d.). Franco Modigliani.
• Chicago Booth Review. (n.d.). Why Merton Miller Remains Misunderstood. The University of Chicago Booth School of Business.
• (2003). 莫迪格里亚尼.
• Finanz und Wirtschaft. (2014). Das Modigliani-Miller-Theorem.
• org. (1985). Franco Modigliani – Facts.