Gunnar Myrdal Kimdir?

Gunnar Myrdal kimdir?  1974 yılında Friedrich Hayek ile birlikte Nobel Ekonomi Ödülü‘ne layık görülen Myrdal, özellikle para teorisi ve ekonomi politikasındaki çığır açan çalışmalarıyla tanınır.

Ancak onu asıl dünya çapında üne kavuşturan eser, Amerika Birleşik Devletleri’ndeki ırk ilişkilerini masaya yatırdığı dev eseri An American Dilemma (Bir Amerikan İkilemi) olmuştur. Bu biyografide, İsveç’in kuzeyindeki küçük bir köyden başlayıp dünya siyasetinin ve akademisinin zirvesine uzanan bu sıra dışı düşünürün hayatını, teorilerini ve insanlığa bıraktığı mirası detaylı bir şekilde inceleyeceğiz.

İsveç’in Kuzeyinde Bir Entelektüelin Doğuşu

Gunnar Myrdal, 6 Aralık 1898’de İsveç’in Dalarna bölgesinde bulunan Skattungbyn adlı küçük bir köyde dünyaya geldi. Adını Karl Gunnar Myrdal koyan ailesi, sade bir yaşam sürüyordu. Myrdal’ın entelektüel yolculuğu, Stockholm Üniversitesi’nde aldığı eğitimle şekillendi. 1923 yılında hukuk lisansını tamamladıktan sonra, 1927 yılında aynı üniversiteden ekonomi doktorası ile mezun oldu.

Onun hayatındaki en önemli dönüm noktalarından biri, 1919 yılında tanıştığı Alva Reimer ile 1924 yılında evlenmesiydi. Alva Myrdal, kendi alanında devrim yaratacak bir isimdi: İsveçli bir diplomat, sosyolog ve silahsızlanma savunucusu olarak 1982 yılında Nobel Barış Ödülü’nü kazanacaktı. Gunnar ve Alva Myrdal, Nobel ödülü alan ender çiftlerden biri olarak tarihe geçtiler. Bu birliktelik, aynı zamanda bir fikir ve ideal ortaklığıydı; birlikte yazdıkları Kris i befolkningsfrågan (Nüfus Sorununda Kriz, 1934) adlı eser, İsveç’in refah devleti politikalarının temelini oluşturan önemli bir metin olmuştur.

Akademiden Politika Sahnesine: Stockholm Okulu ve Yükselişi

Gunnar Myrdal, kariyerinin ilk dönemlerinde salt teorik ekonomiye odaklandı. Bu dönemdeki çalışmaları, onu “Stockholm Okulu” olarak bilinen İsveçli iktisatçı ekolünün önde gelen temsilcilerinden biri haline getirdi. 1931 yılında verdiği dersler, daha sonra Monetary Equilibrium (Parasal Denge, 1939) adlı eserinde şekillendi.

Myrdal, bu çalışmasında ex ante (planlanan) ve ex post (gerçekleşen) tasarruf ile yatırım kavramları arasındaki ayrımı netleştirerek makroekonominin anlaşılmasına büyük katkı sağladı. Bu fikirleri, John Maynard Keynes’in Genel Teori’siyle benzerlik gösterse de Myrdal, Stockholm Okulu’nun bazı kavramları daha önce geliştirdiğini iddia etmiştir.

1933 yılında Stockholm Üniversitesi’nde siyasal ekonomi ve maliye profesörü olarak atanan Myrdal, akademik kariyerinin yanı sıra siyasete de aktif olarak katıldı. 1934 yılında Sosyal Demokrat Parti’den parlamentoya (Riksdag) seçildi. Bu dönemde İsveç hükümetine ekonomik danışmanlık yaptı ve İsveç Bankası’nın (Riksbank) yönetim kurulunda görev aldı. II. Dünya Savaşı’nın bitişinin ardından, 1945-1947 yılları arasında İsveç’in Ticaret Bakanı olarak görev yaptı. Bu görevi, savaş sonrası Avrupa’sının yeniden inşasında İsveç’in rolünü belirlemesi açısından kritikti.

Dönüm Noktası Eseri

Myrdal’ın sadece bir iktisatçı olarak değil, bir düşünce insanı olarak da evrensel üne kavuşmasını sağlayan olay, 1938 yılında Carnegie Corporation tarafından kendisine teklif edilen devasa bir araştırma projesiydi. Vakıf, Amerika Birleşik Devletleri’ndeki sorunu olarak bilinen karmaşık ırk ilişkilerini tarafsız bir gözle inceleyecek bir akademisyen arıyordu. Bir Amerikalı yerine bir İskandinav’ın, önyargılardan uzak, daha objektif bir analiz yapabileceğini düşünerek Myrdal’ı seçtiler.

Myrdal, 1938-1940 yılları arasında süren bu devasa çalışmada, dönemin önde gelen sosyal bilimcilerinden oluşan bir ekiple sahaya indi. Araştırmacılar arasında, daha sonra Nobel Barış Ödülü kazanacak olan ilk Afrikalı Amerikalı Ralph Bunche da bulunuyordu. Bu çalışmanın ürünü olan An American Dilemma: The Negro Problem and Modern Democracy 1944 yılında 1.500 sayfayı aşan dev bir iki ciltlik eser olarak yayınlandı.Kitap, temelinde Amerika’nın en derin çelişkisini gözler önüne seriyordu.

Kümülatif Nedensellik Teorisi

Myrdal, An American Dilemma’da geliştirdiği bu kısır döngü mekanizmasını açıklamak için Kümülatif Nedensellik (Circular Cumulative Causation) teorisini ortaya attı. Bu teoriye göre, sosyo-ekonomik sistemdeki faktörler birbirlerini karşılıklı olarak etkiler ve bu etkileşim bir “döngü” yaratır.

Myrdal bu teorisini sadece ırk ilişkileriyle sınırlamadı. Daha sonraki çalışmalarında, özellikle azgelişmiş ülkelerin yoksulluk tuzağını açıklamak için de kullandı. Ona göre, bir bölgenin yoksulluğu, eğitimsizliği, altyapı eksikliği ve sermaye yetersizliği birbirini besleyen faktörlerdir.

An American Dilemma, yayınlandığı dönemde büyük yankı uyandırdı. 100.000’den fazla kopya sattı ve 25’ten fazla baskı yaptı. Kitabın etkisi, Amerika’nın ırkçılıkla yüzleşme biçimini kökten değiştirdi.

Uluslararası Arenada Bir Devlet Adamı

Myrdal, An American Dilemma’nın başarısının ardından akademiye ve siyasete geri döndü. Ancak 1947 yılında ona bambaşka bir görev teklif edildi: Birleşmiş Milletler Avrupa Ekonomik Komisyonu’nun (UNECE) genel sekreterliği. Bu görevi 1957 yılına kadar sürdüren Myrdal, savaştan harap olmuş Avrupa’nın ekonomik olarak yeniden inşası için çalıştı. Bu dönem, onun uluslararası bir devlet adamı olarak tanınmasını sağladı.

BM’deki görevinden ayrıldıktan sonra Myrdal, dikkatini dünyanın en kalabalık ve en yoksul kıtasına, Asya’ya çevirdi. 1957’den itibaren başlattığı on yıllık devasa bir araştırma projesi, onun bir diğer başyapıtı olan Asian Drama: An Inquiry into the Poverty of Nations (Asya Dramı: Ulusların Yoksulluğu Üzerine Bir İnceleme, 1968) ile sonuçlandı. Üç ciltlik bu dev eserde Myrdal, Batılı iktisat teorilerinin azgelişmiş ülkelerin sorunlarına çözüm olmadığını savundu.

Myrdal’a göre, kalkınma sadece ekonomik büyüme değildi; aynı zamanda toprak reformu, eğitim, sağlık ve kurumsal yapılar gibi “yumuşak” faktörleri de kapsamalıydı. Bu eserinde, Batılı iktisatçıların “modernleşme” adı altında dayattığı modelleri eleştirdi ve her ülkenin kendine özgü koşullarının dikkate alınması gerektiğini vurguladı.

Myrdal, Asian Drama’da dikkat çeken bir diğer nokta da nüfus artışı konusundaki karamsar tabloydu. O dönemde, yüksek nüfus artışının Asya’nın kalkınmasını imkânsız hale getireceğini düşünen bir Malthusçu’ydu. Ancak tarih, Myrdal’ın bu kez yanıldığını göstermiş; birçok Asya ülkesi hem nüfus artışını kontrol etmeyi başarmış hem de yüksek ekonomik büyüme oranları yakalamıştır.

Nobel Ödülü ve Tartışmalar

Gunnar Myrdal, 1974 yılında Avusturyalı meslektaşı Friedrich Hayek ile birlikte Nobel Ekonomi Ödülü’ne layık görüldü. Nobel Komitesi, ödülü “para teorisi ve ekonomik dalgalanmalar alanındaki öncü çalışmaları ile ekonomik, sosyal ve kurumsal olguların karşılıklı bağımlılığına yönelik derinlemesine analizleri” nedeniyle verdiğini açıkladı.

Bu ödül, sembolik olarak oldukça ilginçti. Çünkü Myrdal, hayatı boyunca sosyal demokrat ve müdahaleci politikaların savunucusuydu. Hatta İsveç’in refah devleti modelinin mimarlarından biri olarak kabul edilir. Aynı ödülü, taban tabana zıt iki dünya görüşünün temsilcisine vermek, o dönemde büyük tartışmalara yol açtı. Hayek, bu durumu Nobel Komitesi’nin “iktisat siyasetindeki çatışkıyı yansıtmak için iki zıt kutbu bir araya getirme” çabası olarak yorumlamıştı .

Myrdal ise ödülü alırken, iktisat biliminin katı doğa bilimleri gibi “kesin” ve “tarafsız” olamayacağını, her iktisatçının değer yargılarından arınamayacağını savundu. Ona göre, iktisatçılar yaptıkları analizlerin ardındaki politik ve ahlaki duruşlarını açıkça ortaya koymalıydı.

Son Yılları ve Mirası

Nobel Ödülü’nden sonra da çalışmalarına devam eden Myrdal, 1987 yılında Stockholm’de hayata gözlerini yumdu. Geride, bir yanda para teorisi ve makroekonomi alanındaki teknik katkıları, diğer yanda ırkçılık, eşitsizlik ve kalkınma gibi insanlığın en temel sorunlarına eğilmiş bir düşünürün zengin mirasını bıraktı. Myrdal, özellikle kümülatif nedensellik teorisi ve ex ante/ex post ayrımı ile modern iktisat düşüncesine kalıcı kavramlar kazandırmıştır. O, kalıpların dışında düşünen, disiplinler arası bir bakış açısıyla sorunlara yaklaşan ve en önemlisi, dünyayı daha iyi bir yer haline getirmek için bilgisini kullanmaktan çekinmeyen nadir entelektüellerden biriydi.

 

Künye Bilgisi	Detay
Gerçek adı	Karl Gunnar Myrdal
Doğum tarihi	1898
Doğum yeri	Skattungbyn, Dalarna, İsveç
Boyu	Bilgi mevcut değil
Kilosu	Bilgi mevcut değil
Burcu	Yay
Medeni Hali	Evliydi
Eğitimi	Stockholm Üniversitesi (Hukuk Lisansı, 1923; Ekonomi Doktorası, 1927)
İnsanlığa Kattığı Şeyler	“An American Dilemma” ile modern ırk ilişkileri çalışmalarının temelini atmak; Kümülatif nedensellik teorisi; Ex ante / Ex post ayrımı; BM Avrupa Ekonomik Komisyonu’nun kuruluş ve yapılanmasına öncülük; Kalkınma ekonomisine disiplinler arası yaklaşım getirmek.