Willard Frank Libby Kimdir?

Willard Frank Libby kimdir? Arkeoloji, paleontoloji ve jeoloji gibi alanları kökten değiştiren radyo-karbon tarihleme (carbon-14 dating) yönteminin mucidi olarak bilinen Amerikalı fiziko-kimyager ve radyo-kimyacıdır. 1940’ların sonunda geliştirdiği bu teknik sayesinde, organik kalıntıların yaşını binlerce yıl geriye giderek doğru bir şekilde belirlemek mümkün hale geldi.

Bu buluş, eski uygarlıkların, fosillerin ve iklim değişikliklerinin zaman çizelgesini yeniden yazdı. 1960 yılında Nobel Kimya Ödülü’nü “karbon-14’ü kullanarak arkeoloji, jeoloji, jeofizik ve diğer bilim dallarında yaş tayini yöntemi” nedeniyle alan Libby, Manhattan Projesi’nde de görev almış, atom enerjisi komisyonunda hizmet vermiş ve bilimsel araştırmalarıyla insanlığın geçmişini aydınlatmada devrim yaratmıştır. Köylü bir ailenin çocuğu olarak başlayan hayatı, merak, titizlik ve disiplinli çalışmayla zirveye ulaşan ilham verici bir hikâyedir.

Willard Frank Libby, 17 Aralık 1908 tarihinde Amerika Birleşik Devletleri’nin Colorado eyaletinde, Grand Valley adlı küçük bir kasabada doğdu. Babası Ora Edward Libby bir çiftçi, annesi Eva May (Rivers) Libby ise ev hanımıydı. Aile, San Francisco’nun kuzeyinde bir çiftlikte yaşıyordu. Willard, çocukluğunu doğayla iç içe, sade ama çalışkan bir ortamda geçirdi. Doğa gözlemleri ve pratik sorunlara çözüm bulma yeteneği, ilerideki bilimsel kariyerinin temelini attı. Lise eğitimini tamamladıktan sonra Kaliforniya Üniversitesi Berkeley’ye (UC Berkeley) girdi. Burada kimya eğitimi aldı ve 1931 yılında lisans derecesini, 1933 yılında ise doktorasını tamamladı.

Doktora tezi, radyoaktivite ve izotoplar üzerineydi; bu konu, hayatının ana ekseni haline gelecekti. Mezuniyetinin ardından Berkeley’de öğretim üyesi olarak kaldı. 1933’te instructor (öğretim görevlisi), 1938’de yardımcı doçent, 1945’te ise doçent oldu. Bu yıllarda radyokimya ve izotop tracer teknikleri üzerine yoğunlaştı. II. Dünya Savaşı sırasında Manhattan Projesi’nde görev aldı. Columbia Üniversitesi’nde gaz difüzyonu yöntemiyle uranyum zenginleştirme çalışmalarına katkıda bulundu. Savaş sonrası dönemde bilim dünyasında yeni bir sayfa açıldı.

Chicago Yılları ve Radyokarbon Tarihleme Devrimi

1945 yılında Chicago Üniversitesi’ne tam profesör olarak atandı. Burada Enrico Fermi Enstitüsü’nde (Institute for Nuclear Studies) çalışmaya başladı ve nükleer kimya alanına odaklandı. 1946’da radyoaktif karbon-14 izotopunun atmosferde kozmik ışınlar tarafından sürekli üretildiğini fark etti. Karbon-14, canlı organizmalar tarafından solunum ve beslenme yoluyla alınır ve ölümden sonra bozunmaya başlar. Libby, bu bozunma hızını (yarı ömrü yaklaşık 5730 yıl) ölçerek organik maddelerin yaşını belirleyebileceğini düşündü.1947’de teorisini Physical Review dergisinde yayımladı. Ardından deneysel çalışmalarına geçti. Ekip arkadaşı Ernest C. Anderson ile birlikte hassas ölçüm cihazları geliştirdi. Canlı organizmalardaki karbon-14 aktivitesini ölçtüler ve eski eserlerle karşılaştırdılar.

Yöntem, tahta, kemik, keten gibi organik kalıntıların yaşını yaklaşık 50.000 yıl geriye kadar güvenilir şekilde tayin edebiliyordu. Bu buluş, arkeologların “kazıdaki bir parça kömürün yaşı nedir?” sorusuna kesin cevap vermesini sağladı.Libby’nin yöntemi kısa sürede dünya çapında kabul gördü. Mısır piramitlerinden Stonehenge’e, Amerika’daki yerli kültürlerinden buz devri fosillerine kadar pek çok tarihi ve bilimsel bulgu yeniden tarihlendi. Yöntem, jeoloji ve iklim biliminde de devrim yarattı; buzullar, deniz seviyesi değişiklikleri ve bitki örtüsü tarihlemesi için vazgeçilmez bir araç haline geldi.

Libby, 1955 yılında bu konudaki çalışmalarını Radiocarbon Dating adlı kitabında topladı.

Akademik ve Kamu Hizmeti Kariyeri

1954-1959 yılları arasında Başkan Dwight D. Eisenhower tarafından ABD Atom Enerjisi Komisyonu’na (Atomic Energy Commission) üye olarak atandı. Bu dönemde nükleer enerjinin barışçıl kullanımları ve radyasyon güvenliği konularında etkili rol oynadı. 1959’da Kaliforniya Üniversitesi Los Angeles (UCLA) kampüsüne kimya profesörü olarak geçti. 1962’de UCLA’nın Jeofizik ve Gezegen Fiziği Enstitüsü’nün direktörü oldu. Emekliliğine kadar burada araştırmalarına ve eğitime devam etti.Libby, radyokarbon tarihlemesinin yanı sıra “sıcak atom kimyası”, tracer teknikleri ve izotop çalışmaları gibi alanlarda da öncüydü. Bilimsel yayınları, radyasyonun çevresel etkileri ve nükleer kimya üzerine yoğunlaştı.

Ödüller ve Tanınırlık

Willard Libby, 1960 yılında Nobel Kimya Ödülü’nü tek başına aldı. Nobel Komitesi, onun yönteminin “arkeoloji, jeoloji, jeofizik ve diğer bilim dallarında yaş tayini” için devrim niteliğinde olduğunu vurguladı. Ayrıca Elliott Cresson Madalyası (1957), Willard Gibbs Ödülü (1958), Joseph Priestley Ödülü (1959) ve Albert Einstein Ödülü (1959) gibi prestijli ödüllerin sahibi oldu. UCLA’da ilk Nobel ödüllü profesör unvanını taşıdı.Kişisel Yaşamı ve Mirası
Willard Frank Libby, 1940 yılında fizik eğitimi öğretmeni Leonor Hickey ile evlendi. Bu evlilikten 1945’te ikiz kızları Janet Eva ve Susan Charlotte dünyaya geldi. Çift 1966’da boşandı. 1967 yılında ikinci evliliğini ünlü nükleer fizikçi Leona Woods Marshall ile yaptı.

Leona, Chicago Pile-1 (dünyanın ilk nükleer reaktörü) inşasında görev almış önemli bir bilim insanıydı. Bu evlilikten iki üvey oğlu oldu.Libby, ailesine bağlı, çalışkan ve pratik zekâlı bir insandı. Bilim dışında doğa yürüyüşleri ve basit yaşamı severdi. 8 Eylül 1980 tarihinde Los Angeles’taki UCLA Tıp Merkezi’nde akciğer embolisi ve zatürre komplikasyonu nedeniyle 71 yaşında hayata veda etti. Ölümü bilim dünyasında büyük üzüntü yarattı.

Willard Libby’nin mirası, bugün hâlâ kullanılan radyokarbon tarihleme yöntemiyle yaşamaktadır. Bu teknik sayesinde insanlık tarihinin kronolojisi büyük ölçüde netleşti. Yöntemi, arkeologlara, antropologlara ve iklim bilimcilere güçlü bir zaman makinesi sundu. Libby, “geçmişi anlamadan geleceği inşa edemeyiz” anlayışının somut bir örneğidir.

O, laboratuvar masasında basit bir fikirden yola çıkarak dünyanın en eski sırlarını çözmeye yardımcı oldu.Libby’nin hayatı, çiftlikten laboratuvara, savaştan barışçıl bilime uzanan Amerikan rüyasının da güzel bir yansımasıdır. Merakı, titizliği ve disipliniyle birçok genç bilim insanına ilham kaynağı olmaya devam etmektedir. Radyokarbon yöntemiyle tarihlendirilen her eski eser, aslında Willard Frank Libby’nin de izlerini taşır.

Özellik	Bilgi
Adı	Willard Frank Libby
Doğum Tarihi	17 Aralık 1908
Doğum Yeri	Grand Valley, Colorado, ABD
Kilo	Bilgi mevcut değil
Boy	Bilgi mevcut değil
Burcu	Yay
Eğitimi	University of California, Berkeley (B.Sc. 1931, Ph.D. 1933)
Medeni Durumu	Evli (1940-1966 Leonor Hickey; 1967- Leona Woods Marshall)