Toni Morrison Kimdir? Hayatı Eserleri Ödülleri ve Bilinmeyen Yönleri

Toni Morrison, gerçek adıyla Chloe Ardelia Wofford, 18 Şubat 1931 tarihinde ABD’nin Ohio eyaletindeki Lorain şehrinde dünyaya geldi. İşçi sınıfından bir ailenin dört çocuğundan ikincisi olan Morrison, çocukluk yıllarını Büyük Buhran’ın ekonomik sıkıntılarının yaşandığı bir dönemde geçirdi.

Ailesinin Güney’den taşıdığı sözlü kültür, onun ilerideki edebiyat anlayışının şekillenmesinde önemli bir rol oynadı. Büyükannesi ve babasından dinlediği halk hikâyeleri, hayalet öyküleri ve blues şarkıları, Morrison’ın anlatı dünyasının temelini oluşturdu. Babası George Wofford’un Georgia’da iki siyahi iş adamının linç edilmesine tanık olması da aile içerisinde ırkçılığa karşı güçlü bir duyarlılık oluşmasına neden oldu. Morrison, 12 yaşında Katolikliğe geçti ve vaftiz ismi olarak Padovalı Aziz Anthony’yi seçti.

Toni Morrison Kimdir?

Bu isim zamanla “Toni” şeklinde kısaldı. Daha sonra Jamaikalı mimar Harold Morrison ile evlenen yazar, onun soyadını kullanarak edebiyat dünyasında Toni Morrison adıyla tanındı. Çocukluğunda edindiği deneyimler ve ailesinden aldığı kültürel miras, özellikle ırkçılık, kimlik, aidiyet ve toplumsal baskı gibi konuları ele aldığı eserlerinde kendisini açıkça gösterdi.

Morrison’ın eğitim hayatı Washington DC’deki Howard Üniversitesi’nde başladı. Burada İngiliz Edebiyatı eğitimi alan yazar, 1953 yılında mezun oldu. Ohio’daki çocukluk yıllarından farklı olarak üniversite döneminde ırk ayrımcılığı ve yoksullukla daha doğrudan karşılaşması, onun toplumsal meselelere bakışını etkiledi. Lisans eğitiminin ardından bir yıl ara veren Morrison, bu dönemde annesinin kanser tedavisine yardımcı oldu. 1955 yılında Cornell Üniversitesi’nde Amerikan Edebiyatı alanında yüksek lisansını tamamladı.

Mezuniyetinin ardından akademik kariyerine başlayan Morrison, önce Texas Southern University’de, ardından Howard Üniversitesi’nde İngilizce dersleri verdi. 1965 yılında Random House’da editör olarak çalışmaya başlaması ise kariyerinin önemli dönüm noktalarından biri oldu. 1967 yılında New York’taki merkez ofise transfer edilen Morrison, Random House tarihindeki ilk siyahi kadın editör oldu. Burada Toni Cade Bambara, Angela Davis, Gayl Jones ve Muhammad Ali gibi isimlerin eserlerinin yayımlanmasına katkı sağladı.

Siyahi yazarların kendi hikâyelerini kendi sesleriyle anlatabilmelerine büyük önem veren Morrison, yayıncılık dünyasında da kalıcı bir iz bıraktı. Daha sonraki yıllarda SUNY Albany ve Princeton Üniversitesi’nde ders verdi. Princeton’da 1989’dan 2006’ya kadar Beşeri Bilimler alanında profesör olarak görev yaptı.

Toni Morrison’ın edebiyat kariyeri, 1970 yılında yayımlanan ilk romanı En Mavi Göz ile başladı. Morrison bu kitabı yayımladığında 39 yaşındaydı. 1940’ların Ohio’sunda geçen roman, Pecola Breedlove adlı genç bir siyahi kızın yaşadığı trajediyi anlatıyor. Pecola’nın çevresindeki insanların güzellik anlayışından etkilenerek mavi gözlere sahip olmayı istemesi üzerinden toplumun dayattığı güzellik standartları ve bunların çocukların psikolojisi üzerindeki etkileri ele alınıyor. Morrison’ın sonraki eserleri de Amerikan toplumunun geçmişiyle ve özellikle siyahi insanların yaşadığı deneyimlerle hesaplaşan güçlü hikâyeler oldu. 1973’te Sula, 1977’de Süleyman’ın Şarkısı, 1981’de Katran Bebek ve 1987’de Sevilen yayımlandı. Bunların arasında özellikle Sevilen, Morrison’ın başyapıtı olarak kabul edildi. Kölelikten kaçan bir kadının yaşadığı korkunç travmayı merkeze alan roman, gerçek hayatta kölelikten kaçan Margaret Garner’ın hikâyesinden esinlendi.

Sevilen, 1988 yılında Pulitzer Kurgu Ödülü’nü kazandı. Morrison daha sonra Jazz, Cennet, Aşk, Merhamet, Ev ve Tanrı Çocuğa Yardım Etsin gibi romanlar yazdı. Eserlerinde ırkçılık, kölelik, kadınlık, aile, travma, kimlik ve aidiyet gibi konuları işlerken, siyahi karakterleri yalnızca mağdur kimlikleriyle değil, kendi arzuları, korkuları, hataları ve mücadeleleri olan çok katmanlı insanlar olarak ele aldı. Bu yaklaşımı, Morrison’ın Amerikan edebiyatındaki yerini daha da önemli hale getirdi.

Toni Morrison’ın edebiyat dünyasındaki en büyük başarısı ise 1993 yılında Nobel Edebiyat Ödülü’nü kazanması oldu. Morrison, bu ödülü alan ilk siyahi kadın yazar olarak tarihe geçti. İsveç Akademisi, ödül gerekçesinde Morrison’ı “vizyoner güç ve şiirsel anlatımıyla Amerikan gerçekliğinin temel bir yönüne hayat veren” bir yazar olarak tanımladı. Nobel’in yanı sıra 1988 yılında Sevilen ile Pulitzer Kurgu Ödülü’nü, 1977 yılında Süleyman’ın Şarkısı ile National Book Critics Circle Ödülü’nü aldı.

2012 yılında ABD’nin en yüksek sivil nişanı olan Presidential Medal of Freedom ile ödüllendirildi. National Book Foundation Madalyası, Ulusal Beşeri Bilimler Madalyası ve PEN/Saul Bellow Amerikan Kurgu Başarı Ödülü de kazandığı önemli ödüller arasında yer aldı.

Morrison, yalnızca romanlarıyla değil, editörlük çalışmalarıyla da siyahi edebiyatın güçlenmesine katkı sağladı ve Amerikan edebiyatında daha önce yeterince görünür olmayan hikâyelerin geniş kitlelere ulaşmasına yardımcı oldu. 5 Ağustos 2019 tarihinde, 88 yaşındayken New York’un Bronx semtindeki Montefiore Tıp Merkezi’nde zatürre komplikasyonları nedeniyle hayatını kaybetti. Ardında Amerikan edebiyatının seyrini değiştiren güçlü bir miras bıraktı. Bugün Toni Morrison, özellikle Sevilen, En Mavi Göz ve Süleyman’ın Şarkısı gibi eserleriyle 20. yüzyıl Amerikan edebiyatının en etkili isimlerinden biri olarak anılıyor.