John Cowdery Kendrew Kimdir?

Proteinlerin üç boyutlu atomik yapısını ilk kez belirleyen İngiliz biyokimyager ve kristalograf  John Cowdery Kendrew kimdir? 1962 yılında Max Perutz ile birlikte Nobel Kimya Ödülü’nü kazanarak, sperma balinası miyoglobin proteininin ayrıntılı üç boyutlu yapısını ortaya çıkarmıştır. Bu keşif, moleküler biyolojinin altın çağının başlamasında dönüm noktası olmuş, proteinlerin nasıl çalıştığını atom seviyesinde görmemizi sağlamıştır.

Kendrew’in çalışması, X-ışını kristalografisi tekniğini karmaşık biyolojik moleküllere başarıyla uygulayan ilk örneklerden biriydi ve günümüz ilaç tasarımı, enzim mühendisliği ile yapısal biyolojinin temelini atmıştır. Cambridge’teki MRC Laboratory of Molecular Biology’de (LMB) Max Perutz ile uzun yıllar birlikte çalışan Kendrew, sakin, titiz ve kararlı kişiliğiyle tanınır. Bilimsel başarılarının yanı sıra Avrupa Moleküler Biyoloji Laboratuvarı’nın (EMBL) kuruluşunda önemli rol oynamış, bilim yönetiminde de etkili bir lider olmuştur.

John Cowdery Kendrew, 24 Mart 1917 tarihinde İngiltere’nin Oxford şehrinde doğdu. Babası Wilfrid George Kendrew, iklimbilim (climatology) alanında Oxford Üniversitesi’nde öğretim üyesiydi. Annesi ise Evelyn Mary Kendrew’di. Aile entelektüel bir ortamda yaşıyordu. John, ilk eğitimini Oxford’daki Dragon School’da aldı, ardından Clifton College’da (Bristol) devam etti. 1936 yılında Trinity College, Cambridge’e girdi ve kimya eğitimi aldı. II. Dünya Savaşı patlak verdiğinde eğitimi yarıda kaldı.

John Cowdery Kendrew yaşamı

Savaş sırasında Royal Air Force’ta (RAF) operasyonel araştırma görevlisi olarak çalıştı. Özellikle radar sistemleri ve bombardıman stratejileri üzerine teknik analizler yaptı. Bu dönem, onun disiplinli çalışma alışkanlığı ve problem çözme yeteneğini güçlendirdi.Savaş sonrası 1945’te Cambridge’e döndü ve Max Perutz’un yanında X-ışını kristalografisi üzerine çalışmaya başladı. Perutz, hemoglobin proteininin yapısını çözmeye çalışıyordu.

Kendrew ise daha küçük ve basit bir protein olan miyoglobin üzerinde yoğunlaştı. Miyoglobin, kaslarda oksijen depolayan ve taşıyan bir proteindir. 1950’li yıllarda bilgisayar teknolojisi henüz ilkelken, Kendrew ve ekibi binlerce X-ışını difraksiyon verisini elle ve erken dönem bilgisayarlarla (EDSAC) işleyerek miyoglobin’in üç boyutlu yapısını belirledi.

Büyük Keşif: Miyoglobinin Yapısı

1957 yılında Kendrew, miyoglobin’in düşük çözünürlükte (6 Å) üç boyutlu modelini başarıyla oluşturdu. 1959’da ise daha yüksek çözünürlükte (2 Å) yapıyı tamamladı. Bu, tarihte bir proteinin atomik seviyesinde ilk kez görüntülenmesiydi. Model, miyoglobin molekülünün sekiz alfa-heliks yapısından oluştuğunu ve heme grubunun (oksijen bağlayan kısım) bu heliksler arasında konumlandığını gösterdi.

Bu yapı, proteinlerin katlanmış, karmaşık üç boyutlu şekillerinin işlevleriyle doğrudan ilişkili olduğunu kanıtladı. Max Perutz ise hemoglobin üzerinde benzer çalışmalar yapıyordu. İki bilim insanı aynı laboratuvarda, birbirlerini tamamlayıcı çalışmalar yürüttü. 1962 yılında İsveç Kraliyet Bilimler Akademisi, John Kendrew ve Max Perutz’a “globüler proteinlerin yapısı üzerine çalışmaları” nedeniyle Nobel Kimya Ödülü’nü paylaştırdı.

Bu ödül, moleküler biyolojinin ilk Nobel ödüllerinden biri olarak kabul edilir ve protein kristalografisinin önemini dünyaya gösterdi.Kendrew’in yöntemi, X-ışını kristalografisinin biyolojik makromoleküllere uygulanabileceğini kanıtladı. Bu teknik, sonraki yıllarda DNA, ribozom, virüsler ve birçok enzimin yapısının çözülmesinde temel rol oynadı. Günümüzde yapısal biyoloji ve cryo-EM gibi ileri teknikler, Kendrew ve Perutz’un attığı temeller üzerine inşa edilmiştir.

Akademik ve İdari Kariyeri

Kendrew, 1947’den itibaren Cambridge’de Medical Research Council (MRC) Unit for the Study of the Molecular Structure of Biological Systems’te çalıştı. Bu birim, 1962’de MRC Laboratory of Molecular Biology’ye (LMB) dönüştü ve Francis Crick, James Watson, Aaron Klug gibi isimlerin de yer aldığı efsanevi bir merkez haline geldi. Kendrew, burada uzun yıllar araştırmalarına devam etti.1970’lerde bilim yönetiminde aktif rol aldı.

1975-1982 yılları arasında Avrupa Moleküler Biyoloji Laboratuvarı’nın (EMBL) ilk Genel Direktörü oldu. Heidelberg’deki EMBL’in kuruluşunda ve büyümesinde kritik katkılarda bulundu. Bu laboratuvar, bugün Avrupa’nın en önemli moleküler biyoloji merkezlerinden biridir.

1981-1987 yılları arasında ise Oxford’daki St John’s College’ın başkanlığını yaptı.

Kişisel Yaşamı

John Kendrew, özel hayatında oldukça ketum bir yapıya sahipti. 1948 yılında Elizabeth Jarman ile evlendi ancak bu evlilik 1956’da sona erdi. Çocukları olmadı. Bilim dışında klasik müzik dinlemek, seyahat etmek ve doğa ile ilgilenmek gibi hobileri vardı. 1963 yılında şövalye unvanı (Sir) aldı ve CBE (Commander of the Order of the British Empire) ile onurlandırıldı.23 Ağustos 1997 tarihinde Cambridge’de 80 yaşında hayatını kaybetti. Ölümü, moleküler biyoloji camiasında büyük üzüntü yarattı.

Arkadaşları ve meslektaşları onu “titiz, sabırlı ve vizyoner bir bilim insanı” olarak tanımladı.Kendrew’in mirası, proteinlerin üç boyutlu yapılarının anlaşılmasında devrim yaratmıştır. Miyoglobin yapısının çözülmesi, oksijen bağlanması, allosterik regülasyon ve protein katlanması gibi temel biyolojik süreçlerin moleküler temelini aydınlatmıştır.

Bugün kanser ilaçlarından antibiyotiklere, enzim bazlı tedavilerden biyoteknolojik ürünlere kadar birçok alanda onun öncülük ettiği yöntemler kullanılmaktadır.Ayrıca EMBL’in kurulmasındaki rolüyle Avrupa’da bilimsel işbirliğinin güçlenmesine katkı sağlamıştır.

Onun çalışması, “yaşamın moleküler mimarisini” görmemizi sağlamış ve yapısal biyolojinin modern biyoteknoloji ile birleşmesinin yolunu açmıştır.John Cowdery Kendrew, laboratuvarda saatlerce difraksiyon verileriyle uğraşan, erken bilgisayarları protein modellemede kullanan ve büyük bir sabırla bilim yapan bir öncüydü.

Onun başarısı, karmaşık bir problemi adım adım çözmenin ve ekip çalışmasının gücünü gösterir. Bugün her yeni protein yapısı belirlendiğinde, bilim insanları bilinçli ya da bilinçsizce Kendrew’in açtığı yolda ilerlemektedir.

 

 

Özellik	Bilgi
Adı	Sir John Cowdery Kendrew
Doğum Tarihi	24 Mart 1917
Doğum Yeri	Oxford, İngiltere
Ölüm Tarihi	23 Ağustos 1997
Ölüm Yeri	Cambridge, İngiltere
Burcu	Koç
Eğitimi	Trinity College, Cambridge (Kimya)
Medeni Durumu	Evli (1948-1956, Elizabeth Jarman)