Maurice Allais Kimdir?

1988 yılında Nobel Ekonomi Ödülü’nü kazanan ilk ve bugüne kadar tek Fransız iktisatçı Maurice Allais kimdir? Biyografi.biz sitesi olarak tüm Nobel ödüllü bilim insanlarını edebiyat ustalarını ve diğer eşsiz –öncü, yetenekli insanları inceliyoruz.

Piyasa teorilerine yaptığı öncü katkılar ve kaynakların etkin kullanımı konusundaki çalışmalarıyla tanınan Allais, aynı zamanda bir fizikçi, maden mühendisi ve tutkulu bir Avrupa eleştirmeniydi. Onu diğer iktisatçılardan ayıran en önemli özellik, “sınıflandırılamaz” olmasıydı: Kendini “sosyalist liberal” olarak tanımlayan bu mühendis, hem serbest piyasanın gücüne inanıyor hem de küreselleşmenin ve sınırsız serbest ticaretin yıkıcı sonuçlarına karşı “korumacılığı” savunuyordu.

Maurice Allais Biyografisi

Maurice Allais, 31 Mayıs 1911 tarihinde Paris’in 14. arrondissementında, küçük bir bakkal dükkanı işleten sıradan bir ailenin çocuğu olarak dünyaya geldi. Henüz dört yaşındayken, babası I. Dünya Savaşı’nda bir Alman kampında tifüsten hayatını kaybetti. Bu erken kayıp, onun maddi açıdan büyük zorluklar çekmesine neden oldu; annesinin dükkanının arkasındaki küçük bir odada, katlanabilir bir karyolada uyuyarak büyüdü.

Ancak Allais, bu yoksulluğa rağmen eğitim hayatında olağanüstü bir başarı gösterdi. Lisede hem fen hem de edebiyat derslerinde sürekli birinci olan Allais, tarihçi olmak isterken matematik öğretmeninin yönlendirmesiyle mühendislik okumaya karar verdi. Sadece bir yıllık hazırlık sürecinin ardından, 1931 yılında Fransa’nın en prestijli okulu olan École Polytechnique’e girmeyi başardı. 1933 yılında bu okuldan birinci olarak (major) mezun oldu ve gelenek gereği en parlak öğrencilerin tercihi olan Maden Kolordu’na (Corps des Mines) katıldı.

Ekonomiye Yönelişi ve Temel Eserleri

Allais’ın ekonomi bilimine olan ilgisinin temelinde, 1933 yazında ABD’ye yaptığı bir seyahat yatmaktadır. Büyük Buhran’ın tam ortasında gördüğü “fabrika mezarlıkları” ve kitlesel işsizlik, onu derinden sarstı ve bu felaketin nedenlerini anlamaya itti . “Beni ekonomi yapmaya iten şey 1929 krizidir” diyerek bu dönüm noktasını vurgulamıştır .

Kendi kendini yetiştiren bir iktisatçı olan Allais, özellikle Léon Walras ve Vilfredo Pareto’nun çalışmalarından derinden etkilendi. İkinci Dünya Savaşı’nın zorlu yıllarında bile çalışmalarını sürdürerek 1943’te ilk başyapıtı “À la recherche d’une discipline économique” (Bir İktisat Disiplini Arayışı) adlı eserini yayımladı. Bu eser, daha sonra “Traité d’économie pure” (Saf İktisat Üzerine İnceleme) adıyla yeniden yayımlandı ve genel denge teorisinin matematiksel temellerini güçlendirdi. 1947’de yayımladığı ikinci temel eseri “Économie et Intérêt” (Ekonomi ve Faiz) ise sermaye teorisine ve faiz oranlarının zaman içindeki dinamiklerine yaptığı katkılarla Nobel Ödülü’ne giden yolda belirleyici oldu.

Bilimsel Katkıları ve Allais Paradoksu

Allais’ın en önemli teorik katkılarından biri, “Allais Paradoksu” olarak bilinen karar alma teorisidir. 1953’te ortaya attığı bu paradoks, insanların risk altında karar verirken her zaman rasyonel beklenti teorisine (expected utility theory) uymadığını gösterdi. Bu çalışma, davranışsal iktisadın (behavioral economics) temel taşlarından biri olarak kabul edilmektedir. Geleneksel teorinin aksine, insanların kesin kazançları riske tercih ettiğini ve olasılıkları doğrusal olarak değerlendirmediğini ortaya koydu.

Ayrıca Allais, 1987 yılında yaşanan Kara Pazartesi (Black Monday) borsa çöküşünü aylar öncesinden tahmin eden nadir ekonomistlerden biridir. Mayıs 1987’de yayımladığı bir raporda, piyasalardaki dengesizlikleri matematiksel olarak analiz ederek yaklaşan felaketi öngörmüştür.

Nobel Ekonomi Ödülü

Maurice Allais, 1988 yılında Nobel Ekonomi Bilimleri Ödülü’ne layık görüldü . İsveç Kraliyet Bilimler Akademisi, ödülü “piyasa teorilerine ve kaynakların etkin kullanımına yaptığı öncü katkılar” nedeniyle takdim etti. Bu ödülü kazanarak, bu alanda Nobel alan ilk Fransız vatandaşı oldu.

İlginç bir not olarak, Allais’ın öğrencilerinden Gérard Debreu, kendisinden beş yıl önce, 1983’te Nobel Ekonomi Ödülü’nü kazanmıştı. Debreu, bu başarısını hocasına ve onun titiz matematiksel metodolojisine borçlu olduğunu her fırsatta dile getirmiştir.

Fizik ve Özel İlgi Alanları

Allais yalnızca bir ekonomist değildi; aynı zamanda tutkulu bir fizikçiydi. Kariyeri boyunca yer çekimi ve sarkaç salınımları üzerine kapsamlı araştırmalar yaptı ve bu konuda kitaplar yazdı . Hatta Einstein’ın Görelilik Teorisi’ni sorgulayan çalışmaları oldu; bu yönüyle bilim dünyasında zaman zaman tartışmalara neden oldu. Onun için fizik, bir “ikinci meslek” değil, bir “hayat boyu tutku”ydu.

Maurice Allais, sıra dışı ve genellikle ana akımın dışında kalan görüşleriyle tanınırdı: Kendini “liberal” olarak tanımlasa da, asla bir “laissez-faire” (bırakınız yapsınlar) savunucusu olmadı. Farklı yaşam standartlarına sahip ülkeler arasında sınırsız serbest ticaretin, düşük ücretli ülkeler lehine haksız rekabet yarattığını ve gelişmiş ülkelerde işsizliği körüklediğini savundu . Bu nedenle, “makul bir korumacılığı” ve “tercihli bölgesel ticareti” şiddetle destekledi.

Bir Avrupa federalisti olmasına rağmen, mevcut Avrupa Birliği’nin ekonomik yapısını şiddetle eleştirdi. Avrupa’nın önce siyasi olarak birleşmesi gerektiğini, aksi takdirde sadece serbest piyasa odaklı bir birliğin felaket getireceğini söyledi . “Avrupa’nın Hataları ve Çıkmazları” (Erreurs et impasses de la construction européenne) adlı kitabı bu eleştirilerinin bir ürünüdür.

Bu çelişkili gibi görünen tanımı kendisi için kullanan Allais, piyasa ekonomisini savunurken aynı zamanda güçlü bir sosyal güvenlik ağının ve gelir dağılımında devlet müdahalesinin gerekliliğine inanıyordu.

Allais, hayatı boyunca çalışmayı hiç bırakmadı. 1980’de resmi olarak emekli olsa da, 1988’e kadar Ecole des Mines’de ders vermeye devam etti ve ölümüne kadar araştırmalarını sürdürdü. 9 Ekim 2010’da, 100. yaş gününe sadece birkaç ay kala, 99 yaşında hayata veda etti. Maurice Allais, ardında 40’tan fazla kitap ve yüzlerce makale bırakarak, 20. yüzyılın en özgün ve bağımsız düşünen bilim insanlarından biri olarak tarihe geçti.

Kaynakça

• Fondation Maurice Allais. (tarih yok). Biographie de Maurice Allais.
• (tarih yok). Maurice Allais – Économiste.
• Le Figaro. (2010, 10 Ekim). Le prix Nobel d’économie Maurice Allais est mort.
• Encyclopædia Universalis. (tarih yok). Biographie de Maurice Allais (1911-2010).
• Le Temps. (2010, 10 Ekim). Maurice Allais, le seul Nobel français d’économie, est décédé.
• Who’s Who in France. (tarih yok). Biographie Maurice Allais.
• PSL Alumni. (tarih yok). Maurice Allais – Économiste visionnaire.