Theodor Mommsen Kimdir?

Antik Roma tarihi üzerine yaptığı kapsamlı ve derinlikli çalışmalarla dünya çapında ün kazanmış Alman tarihçi, hukukçu, akademisyen ve Nobel ödüllü yazar Theodor Mommsen kimdir? Kendisi öncelikle modern tarih yazımının kurucu isimlerinden biri olarak kabul edilmektedir. Özellikle “Roma Tarihi” adlı eseriyle yalnızca akademik dünyada değil, genel okuyucu kitlesi arasında da büyük bir etki yaratan Mommsen, 1902 yılında Nobel Edebiyat Ödülü’nü kazanmıştır. Tarih alanında bu ödüle layık görülen nadir isimlerden biri olan Mommsen, bilimsel tarih anlatımını edebi bir seviyeye taşımayı başarmış ve bu yönüyle tarihçiliğe yeni bir soluk getirmiştir. Onun eserleri, 150 yılı aşkın süredir akademik çevrelerde başvuru kaynağı olma özelliğini korumakta ve antik Roma üzerine yapılan her araştırmanın temelini oluşturmaktadır. Peki, Theodor Mommsen kimdir, hayatı boyunca hangi zorluklarla karşılaşmış, onu dünya tarihçiliğinin en önemli figürlerinden biri haline getiren çalışmaları nelerdir ve “Roma Tarihi” nasıl bir başyapıt olarak edebiyat tarihindeki yerini almıştır? İşte bu kapsamlı biyografi yazısında Mommsen’in hayatına, bilimsel katkılarına ve kalıcı mirasına yakından bakacağız.

Theodor Mommsen’in Hayatı

Christian Matthias Theodor Mommsen, 30 Kasım 1817 tarihinde Almanya’nın kuzeyinde, Danimarka sınırına yakın bir bölge olan Schleswig’in Garding kasabasında dünyaya gelmiştir. Babası Jens Mommsen, bir papazdı ve aynı zamanda bölgesinde saygın bir entelektüeldi. Annesi Sophie Elisabeth Krumbhaar ise, tüccar bir aileden geliyordu. Mommsen ailesi, dört erkek çocuktan oluşan bir aileydi ve Theodor, bu çocukların en büyüğüydü. Babasının mesleği gereği, aile dini ve entelektüel bir ortamda yaşamaktaydı. Evlerinde sürekli kitap okuyan, tartışan ve öğrenmeye açık bir atmosfer hakimdi.

Babası Jens Mommsen, sadece bir din adamı değil, aynı zamanda klasik dillere ilgi duyan, Latince ve Yunanca bilen bir aydındı. Oğullarının eğitimiyle bizzat ilgilenen Jens Mommsen, Theodor ve kardeşlerine küçük yaşlardan itibaren antik dilleri öğretmeye başlamıştır. Bu erken yaşta başlayan eğitim, Theodor’un hayatının geri kalanını şekillendirecek olan antik çağlara olan merakının temelini oluşturmuştur. Annesi Sophie ise, çocuklarının disiplinli bir şekilde yetişmesine özen gösteren, titiz ve düzenli bir ev hanımıydı. Ailenin maddi durumu çok zengin olmasa da, çocukların iyi bir eğitim alması için her türlü fedakarlık yapılmıştır.

Mommsen’in çocukluk yıllarında dikkat çeken en önemli özelliklerinden biri, olağanüstü hafızası ve öğrenmeye duyduğu büyük ilgiydi. Henüz on yaşındayken Latince ve Yunanca’nın yanı sıra Fransızca ve İtalyanca öğrenmeye başlamıştır. Ailesinin evindeki kütüphane, onun için adeta bir cennet gibiydi. Küçük yaşlardan itibaren antik yazarların eserlerini orijinal dillerinden okumaya başlayan Mommsen, özellikle Roma tarihine ve hukukuna büyük bir ilgi duymuştur. Bu erken gelişim, onun ileride dünya çapında bir Roma tarihi uzmanı olacağının ilk işaretlerini vermiştir.

Theodor Mommsen Eğitim Hayatı 

Theodor Mommsen, temel eğitimini babasının yanında ve Altona’daki bir okulda tamamladıktan sonra, 1834 yılında Kiel Üniversitesi’ne kaydolmuştur. Kiel Üniversitesi, o dönemde Danimarka yönetimi altındaki Schleswig-Holstein bölgesinin en önemli yükseköğretim kurumuydu. Mommsen, burada hukuk eğitimi almaya başlamış ancak kısa sürede sadece hukukla yetinmeyeceğini göstermiştir. O dönemde Alman üniversitelerinde hakim olan eğitim anlayışı, öğrencilerin tek bir alanda uzmanlaşmasını teşvik ediyordu. Ancak Mommsen, hukukun yanı sıra tarih, filoloji, felsefe ve klasik arkeoloji derslerine de yoğun ilgi göstermiştir.

Üniversite yıllarında Mommsen’in en büyük ilgisini çeken konu, antik Roma hukuku olmuştur. Dönemin önde gelen hukuk tarihçilerinden dersler alan Mommsen, Roma hukukunun sadece bir dizi kuraldan ibaret olmadığını, aynı zamanda Roma toplumunun sosyal, ekonomik ve siyasi yapısının bir yansıması olduğunu fark etmiştir. Bu farkındalık, onun ileride geliştireceği disiplinler arası tarih anlayışının temelini oluşturmuştur. Mommsen, hukuku tarihten, tarihi hukuktan ayrı düşünmeyen bütüncül bir yaklaşım benimsemiştir. Bu yaklaşım, onun diğer tarihçilerden ayrılmasını sağlayan en önemli özelliklerden biri olacaktır.

Mommsen, 1843 yılında Roma hukuku üzerine hazırladığı doktora tezini tamamlayarak Kiel Üniversitesi’nden mezun olmuştur. Ancak bu sadece bir başlangıçtı. Akademik merakı onu durdurmayan Mommsen, aynı yıl bir hibe kazanarak İtalya’ya gitmiş ve burada antik Roma yazıtları üzerine araştırmalar yapmıştır. Bu İtalya seyahati, onun kariyerinde bir dönüm noktası olmuştur. Napoli, Roma, Floransa ve diğer İtalyan şehirlerindeki arşiv ve kütüphanelerde aylarca çalışan Mommsen, binlerce antik yazıtı incelemiş ve kopyalamıştır. Bu saha çalışması, ona tarih araştırmalarında birincil kaynakların önemini kavrama fırsatı vermiştir.

Theodor Mommsen Akademik Kariyeri

Theodor Mommsen’in akademik kariyeri, 1848 yılında Leipzig Üniversitesi’nde hukuk profesörü olarak göreve başlamasıyla resmen başlamıştır. Ancak Leipzig’deki görevi uzun sürmemiştir. 1848-49 Alman Devrimleri sırasında liberal görüşleri nedeniyle siyasi baskılara maruz kalan Mommsen, üniversitedeki görevinden alınmıştır. Bu durum, onun için büyük bir hayal kırıklığı olmuş ancak bilimsel çalışmalarına ara vermesine neden olmamıştır. Aksine, bu zorunlu ayrılış onu yeni ufuklara yöneltmiştir.

1852 yılında İsviçre’nin Zürih Üniversitesi’nden gelen bir teklifi kabul eden Mommsen, burada Roma hukuku ve tarihi dersleri vermeye başlamıştır. Zürih yılları, Mommsen’in en verimli dönemlerinden biri olmuştur. Burada “Roma Tarihi”nin ilk üç cildini yazmaya başlamış ve epigrafi alanındaki büyük projesi “Corpus Inscriptionum Latinarum” için hazırlık çalışmalarını yürütmüştür. Zürih’teki akademik ortam, Mommsen’e rahat ve özgür bir çalışma imkanı sunmuştur. İsviçre’nin sakin ve düzenli yaşamı, onun devasa projelerine odaklanmasını kolaylaştırmıştır.

1854 yılında Breslau Üniversitesi’ne (günümüzde Polonya’da Wrocław) geçen Mommsen, burada da başarılı çalışmalara imza atmıştır. Ancak onun akademik kariyerindeki en önemli dönüm noktası, 1858 yılında Berlin Üniversitesi’ne (günümüzde Humboldt-Universität zu Berlin) profesör olarak atanması olmuştur. Berlin, o dönemde Almanya’nın ve hatta Avrupa’nın en önemli bilim merkeziydi. Mommsen, ölümüne kadar sürecek olan bu görevi sırasında, Berlin’in zengin kütüphane ve arşiv imkanlarından yararlanarak en önemli eserlerini tamamlamıştır. Berlin Üniversitesi’nde verdiği dersler, sadece Almanya’dan değil, tüm dünyadan öğrenci ve araştırmacıları kendine çekmiştir.

 

Roma Tarihi (Römische Geschichte)

Theodor Mommsen’in dünya çapında ün kazanmasını sağlayan en önemli eseri, hiç şüphesiz “Römische Geschichte” yani “Roma Tarihi”dir. Bu eser, üç cilt olarak 1854, 1855 ve 1856 yıllarında yayımlanmıştır. Mommsen, bu devasa çalışmasında Roma’nın kuruluşundan Julius Caesar’ın dönemine kadar olan süreci kapsamlı bir şekilde ele almıştır. Kitap, yayımlandığı andan itibaren büyük bir yankı uyandırmış ve kısa sürede Almanca’nın yanı sıra İngilizce, Fransızca, İtalyanca ve diğer birçok dile çevrilmiştir.

“Roma Tarihi”ni diğer tarih kitaplarından ayıran en önemli özellik, Mommsen’in anlatım tarzıdır. O, tarihi olayları sadece anlatmakla kalmamış, aynı zamanda yorumlamış, analiz etmiş ve dönemin siyasi ve toplumsal koşullarıyla ilişkilendirmiştir. Mommsen’in kalemi adeta bir romancının kalemi gibi akıcı ve etkileyicidir. Onun anlatımındaki canlılık ve tutku, okuyucuyu adeta antik Roma’nın sokaklarında, forumlarında ve senatosunda dolaştırır. Bu edebi gücü sayesinde Mommsen, 1902 yılında Nobel Edebiyat Ödülü’ne layık görülmüştür.

Eserin en dikkat çekici bölümlerinden biri, Mommsen’in Julius Caesar üzerine yaptığı analizdir. Mommsen, Caesar’ı sadece bir askeri deha olarak değil, aynı zamanda bir devlet adamı, hukukçu ve reformcu olarak da değerlendirmiştir. Ona göre Caesar, Roma Cumhuriyeti’nin çürümüş yapısını yıkarak yerine daha rasyonel ve merkezi bir yönetim sistemi kuran büyük bir liderdir. Mommsen’in Caesar hayranlığı, eserin her satırında hissedilmektedir. Bu hayranlık, bazı akademisyenler tarafından eleştirilmiş olsa da, Mommsen’in analizlerinin derinliği ve özgünlüğü tartışılmazdır.

“Roma Tarihi”nin kapsamadığı bir dönem vardır: Roma İmparatorluğu dönemi. Mommsen, bu dönemi ayrı bir eserde ele almayı planlamış ancak bu planını gerçekleştirememiştir. Bunun yerine, imparatorluk dönemine ilişkin bazı bölümler yazmış ve bu bölümler ölümünden sonra “Roma İmparatorluğu Tarihi” adıyla yayımlanmıştır. Ancak bu eser, “Roma Tarihi”nin yakaladığı başarıyı yakalayamamıştır.

Theodor Mommsen Epigrafi Alanındaki Çalışmaları

Theodor Mommsen, sadece bir tarihçi değil, aynı zamanda epigrafi yani yazıt bilimi alanında da öncü bir bilim insanıdır. Epigrafi, antik dönemlere ait taş, mermer, metal gibi kalıcı malzemeler üzerine kazınmış yazıtları inceleyen bir bilim dalıdır. Mommsen, bu alanda yaptığı çalışmalarla adeta bir devrim yaratmıştır. Ona göre, antik yazıtlar, tarih araştırmalarının en güvenilir birincil kaynaklarıdır ve bu kaynakların sistematik bir şekilde toplanması, tasnif edilmesi ve yayımlanması gerekmektedir.

Mommsen’in bu alandaki en büyük başarısı, “Corpus Inscriptionum Latinarum” (CIL) yani “Latin Yazıtları Külliyatı” projesidir. Bu devasa proje, tüm Roma İmparatorluğu sınırları içinde bulunan Latince yazıtların sistematik bir şekilde toplanmasını, bilimsel olarak incelenmesini ve yayımlanmasını amaçlamaktadır. Mommsen, bu projeyi 1853 yılında Berlin Bilimler Akademisi’nin desteğiyle başlatmış ve ölümüne kadar projenin başında kalmıştır. CIL, bugün 70’ten fazla ciltten oluşmakta ve Roma tarihi araştırmalarının vazgeçilmez bir kaynağı olma özelliğini korumaktadır.

Mommsen’in epigrafi çalışmaları, tarih bilimine yepyeni bir bakış açısı getirmiştir. Ona kadar tarihçiler, genellikle edebi kaynaklara (Livius, Tacitus, Plutarkhos gibi antik yazarlar) dayanarak çalışıyorlardı. Mommsen ise, bu edebi kaynakların yanı sıra yazıtlar gibi “sessiz tanıkların” da en az edebi kaynaklar kadar önemli olduğunu göstermiştir. Yazıtlar sayesinde, Roma’nın gündelik yaşamı, ekonomi, hukuk, ordu yapısı, dini inançlar ve daha birçok konuda edebi kaynaklarda bulunmayan bilgilere ulaşmak mümkün olmuştur. Mommsen, bu yönüyle modern epigrafinin kurucusu olarak kabul edilmektedir.

Theodor Mommsen Nobel Edebiyat Ödülü 

Theodor Mommsen, 1902 yılında Nobel Edebiyat Ödülü’nü kazanmıştır. Bu ödül, onun tarih yazımındaki edebi gücünü ve anlatım becerisini onurlandırmak amacıyla verilmiştir. Mommsen, Nobel Edebiyat Ödülü’nü alan ilk ve hâlâ da tarihçi kimliğiyle bu ödülü alan nadir isimlerden biridir. Bu durum, onun eserlerinin yalnızca akademik çevrelerde değil, genel okuyucu kitlesi arasında da ne kadar popüler olduğunu göstermektedir. İsveç Akademisi, ödül gerekçesinde Mommsen’in “tarih yazımının en büyük yaşayan üstadı” olduğunu ve “Roma Tarihi” adlı eserinin “edebi değeri ve bilimsel derinliği” nedeniyle ödüle layık görüldüğünü belirtmiştir.

Mommsen’in Nobel Ödülü’nü kazanması, tarihçilik mesleğinin uluslararası alanda tanınması açısından da önemli bir dönüm noktası olmuştur. Ona kadar Nobel Edebiyat Ödülü, daha çok roman, şiir ve tiyatro gibi geleneksel edebi türlerde eser veren yazarlara verilmekteydi. Mommsen, bir tarihçinin de edebi bir eser ortaya koyabileceğini ve bu eserin en prestijli edebiyat ödülüne layık görülebileceğini kanıtlamıştır. Onun bu başarısı, tarihçilik ile edebiyat arasındaki sınırların daha esnek bir şekilde yorumlanmasına yol açmıştır.

Nobel Ödülü’nü kazanmasına rağmen Mommsen, mütevazı yaşam tarzını sürdürmüş ve çalışmalarına aynı tempoda devam etmiştir. Ödül törenine katılmak için Stockholm’e giden Mommsen, burada yaptığı konuşmada tarih yazımının önemine vurgu yapmış ve genç tarihçilere cesaret vermiştir. Ona göre, iyi bir tarihçi, sadece geçmişi anlatan değil, aynı zamanda geçmişi yorumlayan ve günümüze ışık tutan kişidir. Mommsen’in bu yaklaşımı, günümüz tarihçiliğinin de temel prensiplerinden biri olmaya devam etmektedir.

Theodor Mommsen Siyasi Kişiliği 

Theodor Mommsen, yalnızca bir akademisyen değil, aynı zamanda aktif bir siyaset adamıydı. Onun siyasi görüşleri, liberal ve demokratik değerlere dayanmaktaydı. Mommsen, 1848-49 Alman Devrimleri sırasında aktif rol oynamış, daha sonra 1863-1879 yılları arasında Prusya Parlamentosu’nda (Landtag) ve 1881-1884 yılları arasında Alman Reichstag’ında (İmparatorluk Parlamentosu) milletvekili olarak görev yapmıştır. Parlamentodaki konuşmaları ve yazıları, onun yalnızca bir bilim insanı değil, aynı zamanda cesur bir düşünce lideri olduğunu göstermektedir.

Mommsen’in siyasi mücadelesinin merkezinde, hukukun üstünlüğü, bireysel özgürlükler, basın özgürlüğü ve parlamenter demokrasi gibi kavramlar yer almaktadır. O, otoriter yönetim biçimlerine karşı çıkmış ve her zaman anayasal bir monarşi veya cumhuriyet yönetimini savunmuştur. Özellikle Almanya Şansölyesi Otto von Bismarck’ın otoriter yönetim anlayışına karşı sert eleştiriler yöneltmiştir. Bu eleştirileri nedeniyle Bismarck döneminde bir dönem siyasi baskılara maruz kalmış ve hakkında dava açılmıştır. Ancak Mommsen, hiçbir zaman görüşlerinden taviz vermemiştir.

Mommsen’in siyasi görüşleri ile akademik çalışmaları arasında güçlü bir bağlantı vardır. Onun Roma Cumhuriyeti’ni analiz ederken ortaya koyduğu değerlendirmeler, aslında kendi döneminin siyasi sorunlarına da bir ayna tutmaktadır. Mommsen, Roma’nın cumhuriyetten imparatorluğa geçiş sürecini incelerken, aslında modern Almanya’nın da benzer bir süreçten geçtiğini düşünüyordu. Ona göre, özgürlüklerin korunması için güçlü bir sivil topluma, bağımsız bir yargıya ve etkin bir parlamentoya ihtiyaç vardır. Bu nedenle Mommsen, sadece bir Roma tarihçisi değil, aynı zamanda kendi döneminin en önemli siyasi entelektüellerinden biri olarak da anılmaktadır.

Theodor Mommsen’in Bilimsel Yöntemi

Theodor Mommsen, 19. yüzyılda Alman üniversitelerinde hakim olan bilimsel tarih anlayışının en önemli temsilcilerinden biridir. Bu anlayış, Leopold von Ranke tarafından geliştirilmiş ve tarihin bir sanat değil, bir bilim dalı olduğunu savunmuştur. Mommsen de bu geleneğin içinde yetişmiş ancak ona kendi özgün katkılarını eklemiştir. Onun bilimsel yönteminin temel özelliklerini şu başlıklar altında toplayabiliriz:

• Birincil Kaynaklara Dayanma: Mommsen, tarih araştırmalarında her zaman birincil kaynakları (yazıtlar, belgeler, arşiv kayıtları, antik paralar) kullanmış ve ikincil kaynaklara şüpheyle yaklaşmıştır.

• Disiplinler Arası Yaklaşım: O, tarihi sadece siyasi olaylar dizisi olarak görmemiş, hukuk, ekonomi, filoloji, arkeoloji ve epigrafi gibi farklı disiplinlerin verilerini bir araya getirerek bütüncül bir tablo oluşturmuştur.

• Eleştirel Analiz: Mommsen, hiçbir kaynağı sorgusuz sualsiz kabul etmemiş, her bilgiyi eleştirel bir süzgeçten geçirmiştir. Antik yazarların anlatımlarını bile kendi iç çelişkileri ve diğer kaynaklarla tutarlılığı açısından titizlikle incelemiştir.

• Yorumlayıcı Anlatım: Mommsen, sadece “ne oldu” sorusuna yanıt vermekle kalmamış, “neden oldu” ve “nasıl oldu” sorularına da yanıt aramış, olayları kendi bağlamları içinde yorumlamıştır.

Mommsen’in bu yöntemsel yaklaşımı, kendisinden sonra gelen birçok tarihçiyi etkilemiş ve modern tarih yazımının standartlarını belirlemiştir. Onun eserleri, günümüzde hâlâ metodolojik açıdan örnek alınmakta ve incelenmektedir.

Theodor Mommsen’in Son Yılları ve Vefatı

Theodor Mommsen, yaşamının son yıllarını Berlin’de geçirmiştir. İleri yaşına rağmen çalışma tempodan hiçbir şey kaybetmemiştir. “Corpus Inscriptionum Latinarum” projesi başta olmak üzere birçok bilimsel projeyi yönetmeye devam etmiş, yeni eserler yazmış ve akademik dergilerde makaleler yayımlamıştır. Ancak sağlığı, özellikle son yıllarında bozulmaya başlamıştır. Yine de Mommsen, hastalığına rağmen çalışmayı bırakmamış ve son nefesine kadar bilime hizmet etmiştir.

1 Kasım 1903 tarihinde, 85 yaşındayken Berlin’deki evinde hayatını kaybeden Mommsen, Almanya’nın yetiştirdiği en büyük entelektüellerden biri olarak anılmaktadır. Ölüm haberi, tüm dünyada büyük yankı uyandırmış ve dönemin önemli gazete ve dergileri Mommsen’in hayatını ve eserlerini geniş bir şekilde ele almıştır. Cenaze törenine, Berlin Üniversitesi yetkilileri, Alman hükümetinden temsilciler, çok sayıda akademisyen ve öğrenci katılmıştır. Mommsen’in naaşı, Berlin’deki Dreifaltigkeitsfriedhof Mezarlığı’na defnedilmiştir. Mezar taşına, onun en önemli eseri olan “Roma Tarihi”ni simgeleyen bir kitabe yazılmıştır.

Mommsen’in ölümünden sonra, evi ve kütüphanesi müzeye dönüştürülmüş ve araştırmacıların hizmetine açılmıştır. Ayrıca, adını taşıyan birçok kurum, ödül ve bilimsel dernek kurulmuştur. Örneğin, Berlin-Brandenburg Bilimler Akademisi bünyesinde faaliyet gösteren “Mommsen Gesellschaft” (Mommsen Cemiyeti), onun hatırasını yaşatmak ve antik çağ araştırmalarını desteklemek amacıyla çalışmalarını sürdürmektedir.

Theodor Mommsen’in Bilimsel Mirası

Theodor Mommsen, modern tarih yazımının en önemli isimlerinden biri olarak kabul edilmektedir. Roma tarihi üzerine yaptığı çalışmalar, günümüzde hâlâ temel kaynaklar arasında yer almakta ve akademik araştırmalarda başvurulan ilk eserler olma özelliğini korumaktadır. Onun “Roma Tarihi”, yayımlandığı günden bu yana defalarca yeniden basılmış, sayısız dile çevrilmiş ve milyonlarca okuyucuya ulaşmıştır. Bu eser, sadece tarihçilerin değil, hukukçuların, siyaset bilimcilerin ve klasik filologların da temel başvuru kaynağıdır.

Mommsen’in geliştirdiği bilimsel yöntemler, tarih araştırmalarının daha sistematik ve güvenilir hale gelmesini sağlamıştır. Onun birincil kaynaklara verdiği önem, disiplinler arası yaklaşımı ve eleştirel analiz yöntemleri, günümüzde de tarih eğitiminin temel prensipleri arasında yer almaktadır. Her yıl dünyanın dört bir yanındaki üniversitelerde binlerce öğrenci, Mommsen’in eserlerini okuyarak ve onun yöntemlerini öğrenerek tarihçilik mesleğine adım atmaktadır.

Mommsen’in mirası sadece akademik dünyayla sınırlı kalmamış, aynı zamanda popüler kültürü de etkilemiştir. Onun “Roma Tarihi”, birçok belgesel filme, roman ve tiyatro oyununa ilham kaynağı olmuştur. Ayrıca, günümüzde antik Roma üzerine yazılan popüler tarih kitaplarının büyük bir kısmı, Mommsen’in çalışmalarını temel almaktadır. Bu yönüyle Mommsen, yalnızca bir bilim insanı değil, aynı zamanda bir kültür ikonu olarak da değerlendirilebilir.

Theodor Mommsen Hakkında Sık Sorulan Sorular

Theodor Mommsen neden Nobel Edebiyat Ödülü aldı?
Theodor Mommsen, başyapıtı “Roma Tarihi” adlı eserindeki edebi gücü, akıcı anlatımı ve bilimsel derinliği nedeniyle 1902 yılında Nobel Edebiyat Ödülü’ne layık görülmüştür. O, tarihçi kimliğiyle bu ödülü alan ilk ve hâlâ da ender isimlerden biridir.

Theodor Mommsen’in en önemli eseri hangisidir?
Mommsen’in en önemli eseri, üç ciltlik “Roma Tarihi” (Römische Geschichte) adlı çalışmasıdır. Bu eser, Roma’nın kuruluşundan Julius Caesar dönemine kadar olan süreci kapsamlı ve derinlikli bir şekilde ele almaktadır.

Corpus Inscriptionum Latinarum nedir?
Corpus Inscriptionum Latinarum (CIL), Theodor Mommsen tarafından başlatılan, Roma İmparatorluğu sınırları içinde bulunan tüm Latince yazıtların sistematik olarak toplandığı, incelendiği ve yayımlandığı devasa bir projedir. Günümüzde 70’ten fazla ciltten oluşmaktadır.

Theodor Mommsen aslen nerelidir?
Theodor Mommsen, 30 Kasım 1817 tarihinde Almanya’nın Schleswig bölgesindeki Garding kasabasında doğmuştur.

Theodor Mommsen ne zaman ölmüştür?
Theodor Mommsen, 1 Kasım 1903 tarihinde Almanya’nın başkenti Berlin’de hayatını kaybetmiştir.

Kaynakça

• Nobel Vakfı Resmi Arşivleri – 1902 Nobel Edebiyat Ödülü Belgeleri

• Mommsen, T. – “Römische Geschichte” (Roma Tarihi, 1854-1856)

• Mommsen, T. – “Corpus Inscriptionum Latinarum” (Proje Direktörü, 1853’ten itibaren)

• Encyclopædia Britannica – “Theodor Mommsen” Maddesi

• Kumaniecki, K. – “Theodor Mommsen: Ein biographischer Versuch” (Biyografik Çalışma)

• Wickert, L. – “Theodor Mommsen: Eine Biographie” (Dört Ciltlik Kapsamlı Biyografi)

• Rebenich, S. – “Theodor Mommsen: Eine Biographie” (Modern Biyografi)

• Berlin-Brandenburg Bilimler Akademisi Arşivleri – Mommsen Projeleri Belgeleri