Harold Kroto Kimdir? Harold Kroto Biyografisi

Bugün biyografi.biz sitemizde bir Nobel Ödüllü İngiliz Kimyager var. Gelin bu dahiyi tanıyalım. Harold Kroto kimdir? Harold Kroto, karbon atomlarının oluşturabileceği yapılara ilişkin anlayışımızı değiştiren fullerenlerin keşfiyle bilim tarihine geçen İngiliz kimyagerdir.

Harold Kroto Biyografisi

1996 yılında Robert Curl ve Richard Smalley ile birlikte Nobel Kimya Ödülü’nü alan Kroto’nun çalışmaları, daha sonra gelişecek nanobilim ve nanoteknoloji araştırmalarının da önünü açtı. Ancak onun hikâyesi yalnızca Nobel Ödülü ile anlatılabilecek kadar kısa değil. 1939’da İngiltere’de doğan Kroto, Nazi Almanyası’ndan kaçmak zorunda kalan bir ailenin çocuğuydu.

Çocukluk yıllarında Meccano adlı mekanik oyuncaklarla uğraşması, el becerilerine ve teknik konulara olan ilgisinin gelişmesinde önemli rol oynadı. Bolton’da büyüyen Kroto, eğitim hayatında kimya, fizik ve matematiğe yöneldi. Sheffield Üniversitesi’nde kimya okudu ve 1964 yılında doktorasını tamamladı. Kariyerinin ilk dönemlerinde moleküllerin ışıkla etkileşimini ve spektroskopik özelliklerini araştırırken ilgisi zamanla uzayda bulunan moleküllere kaydı.

Yıldızların atmosferlerinde hangi karbon bileşiklerinin oluşabileceği sorusu onu Amerika Birleşik Devletleri’ndeki araştırmacılarla işbirliğine götürdü. 1985 yılında Rice Üniversitesi’nde Richard Smalley ve Robert Curl ile gerçekleştirdiği deneyler sırasında 60 karbon atomundan oluşan daha önce bilinmeyen bir molekülün varlığı ortaya çıktı. Bu molekül daha sonra C60 veya buckminsterfullerene olarak adlandırılacaktı.

Kroto’nun hayatındaki en önemli bilimsel dönüm noktası, işte bu C60 molekülünün keşfiydi. Araştırmacılar karbonu lazerle buharlaştırdıklarında, deney düzeneğinde beklenmedik biçimde 60 karbon atomundan oluşan son derece kararlı bir yapı ortaya çıktı. Molekülün nasıl bir şekle sahip olduğu başlangıçta tam olarak bilinmiyordu. Kroto, mimar ve tasarımcı Buckminster Fuller’ın jeodezik kubbelerini hatırladı.

Beşgen ve altıgenlerden oluşan bu kubbelerin geometrisi, C60’ın yapısını anlamak için önemli bir ipucu verdi. Sonunda molekülün 12 beşgen ve 20 altıgenden oluşan, futbol topunu andıran kapalı bir kafes yapısına sahip olduğu sonucuna ulaşıldı. Bu nedenle molekül “buckminsterfullerene”, daha kısa ifadeyle “buckyball” olarak anılmaya başladı. Keşif, karbon kimyasında yeni bir sayfa açtı.

O güne kadar elmas ve grafit karbonun en bilinen allotroplarıydı; fullerenlerin ortaya çıkması ise karbonun çok daha farklı geometrilerde kararlı yapılar meydana getirebildiğini gösterdi. Sonraki yıllarda karbon nanotüpler ve grafen gibi yapılar üzerine yapılan araştırmaların gelişmesinde de bu keşfin önemli bir yeri oldu. Kroto’nun çalışmaları yalnızca temel kimya açısından değil, malzeme bilimi açısından da büyük önem taşıdı. Fullerenlerin elektronik özellikleri, farklı maddelerle oluşturduğu bileşikler ve potansiyel kullanım alanları bilim insanlarının yoğun ilgisini çekti. 1996’da Nobel Kimya Ödülü’nün Kroto, Curl ve Smalley arasında paylaşılması, 1985’te yapılan o deneyin bilim dünyasında ne kadar büyük bir karşılık bulduğunu gösteriyordu.

Harold Kroto’nun bilimsel kariyeri fullerenlerin keşfiyle sınırlı değildi. Doktorasının ardından Kanada Ulusal Araştırma Konseyi’nde ve Bell Laboratuvarları’nda doktora sonrası çalışmalar yapan Kroto, 1967’de Sussex Üniversitesi’ne katıldı. Burada uzun yıllar boyunca spektroskopi, moleküler yapı ve yıldızlararası kimya üzerine araştırmalar yürüttü. Özellikle uzayda bulunan karbon zincirleri onun dikkatini çekiyordu.

Yıldızlararası boşlukta bazı moleküllerin varlığının tespit edilmesi, Kroto’yu bu moleküllerin nasıl oluştuğunu anlamaya yöneltti. Bu çalışmalar sırasında karbon açısından zengin yıldızların atmosferlerindeki kimyasal süreçlere duyduğu merak, onu sonunda Smalley ve Curl’ün laboratuvarına götürdü.

Bilim insanı aynı zamanda akademik çalışmaların dışına çıkmayı ve bilimi geniş kitlelere anlatmayı önemseyen isimlerden biriydi. 1995’te Patrick Reams ile birlikte Vega Science Trust’ın kurulmasına katkı verdi. Kuruluş, bilim insanlarıyla toplum arasındaki iletişimi güçlendirmek amacıyla çok sayıda bilim programı ve eğitim içeriği hazırladı. Kroto daha sonra Florida State University’de çalışmaya başladı ve burada da bilim eğitimi konusunda çeşitli projelere destek verdi.

2006’da kurduğu GEOSET girişimi, öğrencilerin ve öğretmenlerin bilim, mühendislik ve teknoloji alanlarındaki eğitim materyallerine ulaşmasını amaçlıyordu. Grafik tasarıma ve görsel sanata duyduğu ilgi de yaşamının önemli bir parçasıydı. Nobel Ödülü’nün yanı sıra Copley Madalyası, Michael Faraday Prize, Royal Society üyeliği ve çok sayıda uluslararası ödül alan Kroto, bilim insanı kimliğinin yanında iyi bir bilim iletişimcisi olarak da öne çıktı. 1996 yılında şövalyelik unvanı alarak “Sir” unvanını kullanmaya başladı.

Harold Kroto, yaşamının son yıllarında da bilim, eğitim ve toplum arasındaki bağ üzerine çalışmalarını sürdürdü. Bilimsel düşüncenin dogmalardan uzak olması gerektiğini savunuyor, gençlerin merak duygusunu kaybetmemesini önemsiyordu. Sanata olan ilgisi, mizah anlayışı ve bilimsel konulardaki açık sözlülüğüyle de meslektaşları arasında farklı bir yere sahipti. 7 Ekim 1939’da doğan Kroto, 30 Nisan 2016’da İngiltere’nin Lewes kentinde 76 yaşında hayatını kaybetti.

Ölümünden sonra da özellikle fullerenlerin keşfiyle bıraktığı bilimsel miras önemini korudu. Bugün C60 molekülü, modern karbon kimyasının en tanınmış yapılarından biri olarak kabul ediliyor. Kroto’nun çalışmaları sayesinde karbonun yalnızca elmas ve grafitten ibaret olmadığı, atomların farklı biçimlerde bir araya gelerek şaşırtıcı derecede kararlı yapılar oluşturabileceği daha iyi anlaşıldı.

Onun bilim tarihindeki yeri, tek bir molekülü keşfetmiş olmasından çok daha geniştir. Kroto, merakın bazen hiç beklenmeyen bir sonuca götürebileceğini gösteren bilim insanlarından biri oldu. Uzaydaki molekülleri anlamaya çalışırken laboratuvarda yeni bir karbon ailesinin ortaya çıkmasına katkı sağladı.

Bu keşif de yıllar içinde nanoteknoloji, malzeme bilimi ve karbon araştırmalarının gelişmesine yardımcı oldu. Harold Kroto’nun adı bugün özellikle C60, fulleren ve 1996 Nobel Kimya Ödülü ile birlikte anılıyor; fakat onun mirasının önemli bir bölümü de bilimi yalnızca laboratuvarlarda kalan bir uğraş olmaktan çıkarıp toplumla buluşturma çabasında yatıyor.