Myron Scholes Biyografisi

Myron Scholes, Black-Scholes modeliyle modern finansın yönünü değiştiren, 1997 Nobel Ekonomi Ödülü sahibi Kanadalı-Amerikalı ekonomisttir.

Myron Scholes Kimdir?

Myron Samuel Scholes, finans dünyasında Black-Scholes opsiyon fiyatlama modeli ile tanınan Kanadalı-Amerikalı ekonomisttir. Robert C. Merton ile birlikte 1997 yılında Nobel Ekonomi Ödülü’nü kazanmıştır.

“Opsiyon fiyatlama modeli” ilk bakışta oldukça teknik gelebilir. Fakat Scholes’un üzerinde çalıştığı soru aslında basitti: Gelecekte ne olacağını bilmiyorsak bir finansal ürünün bugünkü değerini nasıl hesaplayabiliriz?

Scholes ve çalışma arkadaşlarının bu soruya bulduğu cevap, modern finansın gelişiminde önemli bir dönüm noktası oldu.

Myron Scholes’un Hayatı

Myron Scholes, 7 Ocak 1941’de Timmins, Ontario, Kanada’da doğdu. Babası diş hekimiydi. Gençlik yılları ise pek kolay geçmedi. Henüz 16 yaşındayken annesini kanser nedeniyle kaybetti. Aynı dönemlerde korneasındaki problem nedeniyle ciddi görme sıkıntıları yaşamaya başladı.

Okumakta zorlandığı bu yılların kendisine önemli bir alışkanlık kazandırdığını daha sonra anlatacaktı: İnsanları dikkatle dinlemek. Yıllar sonra geçirdiği ameliyatla görme yetisi önemli ölçüde düzeldi.

Scholes, McMaster Üniversitesi’nden 1961 yılında mezun oldu. Ardından ekonomi ve finans alanının önemli merkezlerinden Chicago Üniversitesi’ne gitti. Buradaki akademik ortam, onun finans piyasalarına bakışının şekillenmesinde önemli rol oynadı.

Black-Scholes Formülü Nasıl Ortaya Çıktı?

Scholes’un dünya çapında tanınmasını sağlayan gelişme, Fischer Black ile birlikte yürüttüğü çalışma oldu.

1960’ların sonunda finans dünyasında önemli bir sorun vardı: Hisse senetlerinin fiyatı belliydi ancak gelecekte belirli bir fiyattan alım veya satım hakkı veren opsiyonların ne kadar etmesi gerektiğini hesaplamak kolay değildi.

Black ve Scholes, fiyat hareketlerinden kaynaklanan riskin belirli işlemlerle dengelenebileceği matematiksel bir yöntem geliştirmeye çalıştılar. Sonunda bugün Black-Scholes modeli olarak bilinen yaklaşım ortaya çıktı.

İlk Başta Makaleyi Yayımlatamadılar

Bugün finans tarihinin önemli çalışmalarından biri kabul edilen makale başlangıçta kolayca yayımlanamadı. Black ve Scholes, çalışmalarını The Pricing of Options and Corporate Liabilities adıyla hazırladılar ancak akademik dergilerden hemen kabul alamadılar.

Çalışma çeşitli engellerin ardından 1973 yılında Journal of Political Economy’de yayımlandı. Aynı yıl ABD’de Chicago Board Options Exchange (CBOE) faaliyete geçti. Böylece opsiyon piyasasının gelişmeye başladığı dönemde yatırımcıların bu ürünleri fiyatlandırmasına yardımcı olacak matematiksel bir model de ortaya çıkmış oldu.

Robert C. Merton da yaklaşımı geliştirerek teorik temelinin ve farklı finansal alanlardaki kullanımının genişlemesine önemli katkı sağladı. Bu nedenle çalışma günümüzde Black-Scholes-Merton modeli olarak da anılmaktadır.

Black-Scholes Modeli Ne İşe Yarıyor?

İşin matematiğine fazla girmeden anlatırsak model; bir opsiyonun değerini hesaplarken hisse fiyatı, kullanım fiyatı, vadeye kalan süre, faiz oranı ve fiyat oynaklığı gibi değişkenleri dikkate alır.

Black-Scholes geleceği bilen bir formül değildir. Belirli varsayımlar altında bir opsiyonun teorik değerinin hesaplanmasına yardımcı olur. Asıl önemi, finansal riskin yalnızca sezgilerle değil matematik kullanılarak da ele alınabileceğini göstermesidir.

Nobel Ekonomi Ödülü

Myron Scholes ve Robert C. Merton, türev ürünlerin değerinin belirlenmesine yönelik geliştirdikleri yöntem nedeniyle 1997 Nobel Ekonomi Ödülü’ne layık görüldüler.

Modelin diğer önemli ismi Fischer Black ise 1995 yılında hayatını kaybetmişti. Nobel ödülleri ölümden sonra verilmediği için Black ödülü paylaşamadı. Ancak Nobel açıklamasında onun çalışmaya yaptığı temel katkı özellikle belirtildi.

LTCM Çöküşü

Scholes’un hayatındaki en dikkat çekici bölümlerden biri Long-Term Capital Management (LTCM) adlı yatırım fonudur. 1994 yılında kurulan fonun kadrosunda Myron Scholes ve Robert Merton gibi önemli akademisyenler bulunuyordu.

LTCM, gelişmiş matematiksel modeller kullanarak piyasalardaki küçük fiyat farklılıklarından kazanç sağlamaya çalışıyordu. İlk yıllarda başarılı sonuçlar elde edildi ancak stratejiler yüksek miktarda borç ve kaldıraç kullanımına dayanıyordu.

1998 yılında Rusya’daki borç krizi sonrasında piyasalarda beklenmedik hareketler yaşandı. LTCM’nin modelleri bu olağanüstü koşullarda ciddi biçimde zorlandı ve fon birkaç ay içerisinde yaklaşık 4,6 milyar dolar kaybetti.

LTCM’nin büyüklüğü ve diğer finans kuruluşlarıyla bağlantıları nedeniyle daha geniş bir krize yol açmasından endişe edildi. New York Federal Reserve’in girişimiyle büyük finans kuruluşlarının katıldığı özel bir kurtarma planı hazırlandı.

LTCM olayı finans tarihinin en önemli risk yönetimi örneklerinden biri haline geldi.

Burada Black-Scholes formülünün doğrudan “LTCM’yi batırdığını” söylemek doğru değildir. Fon çok sayıda farklı model ve arbitraj stratejisi kullanıyordu. Sorunun önemli bölümünü yüksek kaldıraç, likidite sıkıntısı ve olağan dışı piyasa hareketleri oluşturuyordu.

Myron Scholes Neden Önemli?

Scholes’u önemli yapan yalnızca Nobel Ödülü değildir. Fischer Black ve Robert Merton ile ortaya koydukları çalışmalar, finans dünyasında riskin nasıl düşünüldüğünü değiştirdi. Opsiyon fiyatlamasından risk yönetimine ve finansal mühendisliğe kadar birçok alanı etkiledi.

Bugün kullanılan modeller 1970’lerdeki ilk Black-Scholes yaklaşımından çok daha gelişmiş olsa da model hâlâ finans eğitiminin ve modern türev ürünler teorisinin temel konularından biridir.

Scholes’un hayatındaki ilginç çelişki de burada ortaya çıkar: Bir tarafta finans dünyasını değiştiren matematiksel bir model ve Nobel Ödülü, diğer tarafta gerçek piyasaların matematikten çok daha karmaşık olabileceğini gösteren LTCM deneyimi vardır.