Maria Goeppert Mayer Kimdir?

Ünlü nükleer fizikçi Maria Goeppert Mayer kimdir sorusunu cevaplıyoruz. Nükleer fizik alanında çığır açan, atom çekirdeğinin kabuk modelini (shell model) geliştirerek 1963 Nobel Fizik Ödülü’nü kazanan ilk kadın teorik fizikçi ve ikinci kadın Nobel Fizik Ödülü sahibidir. Atom çekirdeğindeki proton ve nötronların belirli “kabuklarda” (shells) dizildiğini ve bu kabukların sihirli sayılarla (2, 8, 20, 28, 50, 82, 126) açıklanabileceğini ortaya koyarak nükleer fiziğin temel taşlarından birini atmıştır.

 

Çalışmaları, nükleer reaktörlerden yıldızların enerji üretimine, parçacık fiziğinden nükleer silah teknolojilerine kadar geniş bir yelpazede kullanılmıştır. Mütevazı, çalışkan ve disiplinler arası düşünceye sahip bir bilim insanı olan Goeppert Mayer, erkek egemen bir bilim dünyasında karşılaştığı engellere rağmen kararlılığıyla örnek olmuş, “kadınların bilimde yeri yoktur” önyargısını kıran öncülerden biridir. Maria Goeppert Mayer, 28 Haziran 1906 tarihinde Almanya’nın Katowice şehrinde (o dönemde Prusya Krallığı’na bağlı, bugün Polonya’da) doğdu.

Maria Goeppert Mayer Biyografisi

Maria Goeppert Mayer Biyografisi şöyle başlıyor: Babası Friedrich Goeppert, Göttingen Üniversitesi’nde pediatri profesörü ve tanınmış bir çocuk doktoruydu. Annesi Maria Wolff Goeppert ise müzik ve sanatla ilgilenen eğitimli bir kadındı. Aile, entelektüel ve bilimsel bir ortamda yaşıyordu. Maria, çocukluğunu Göttingen’de geçirdi. Bu şehir, o dönemde Max Planck, David Hilbert, James Franck ve Emmy Noether gibi dev bilim insanlarının bulunduğu dünyanın en önemli fizik merkezlerinden biriydi.

Maria, Göttingen’deki ünlü lisede (Frauenschule) okudu ve 1924’te liseyi bitirdi. Aynı yıl Göttingen Üniversitesi’nde matematik ve fizik okumaya başladı. O dönemde üniversitede kadın öğrenci sayısı çok azdı. Maria, fizik derslerini James Franck, Max Born ve Adolf Windaus gibi ünlü hocalardan aldı. 1930’da doktorasını tamamladı. Tez konusu, “İki-foton emisyonu ve emilimi” üzerineydi. Bu çalışma, kuantum mekaniğinin erken dönem uygulamalarından biri olarak kabul edilir ve bugün lazer teknolojisinin teorik temelinde hâlâ referans gösterilir.

Amerika’ya Göç ve Bilimsel Mücadele

1930 yılında Amerikalı kimyager Joseph Edward Mayer ile evlendi ve Amerika Birleşik Devletleri’ne taşındı. Eşi Johns Hopkins Üniversitesi’nde kimya profesörüydü. Maria, evlendikten sonra “Goeppert-Mayer” soyadını kullandı. Ancak o dönemde evli kadınların akademik kariyer yapması son derece zordu. Johns Hopkins’te kendisine “gönüllü araştırma görevlisi” unvanı verildi ve maaş almadan çalıştı. Buna rağmen nükleer fizik ve kuantum kimyası üzerine önemli çalışmalar yapmaya devam etti.1940’ta Columbia Üniversitesi’ne taşındılar. Burada Enrico Fermi, Harold Urey ve Edward Teller gibi isimlerle tanıştı. II. Dünya Savaşı sırasında Manhattan Projesi’ne dolaylı yoldan katkı sağladı. Özellikle uranyum izotop ayrımı ve nükleer reaksiyon hesaplamalarında teorik destek verdi.

1945’te Chicago Üniversitesi’ne geçtiler. Maria burada “gönüllü” olarak çalışmaya devam etti. 1946’da Argonne Ulusal Laboratuvarı’nda yarı zamanlı pozisyon aldı. Bu dönemde nükleer fizik üzerine yoğunlaştı. Atom çekirdeğinin yapısını açıklamak için yeni bir model arıyordu.Büyük Keşif: Nükleer Kabuk Modeli
Maria Goeppert Mayer, 1948-1949 yıllarında atom çekirdeğinin “kabuk modeli”ni (nuclear shell model) geliştirdi. Bu modelde proton ve nötronlar, atomdaki elektronlar gibi belirli enerji kabuklarında diziliyordu. Belirli proton veya nötron sayılarına (sihirli sayılar: 2, 8, 20, 28, 50, 82, 126) sahip çekirdeklerin özellikle kararlı olduğunu gösterdi.

Bu keşif, nükleer fiziğin uzun süredir açıklayamadığı birçok deneysel gözlemi (örneğin çekirdeklerin kararlılıkları ve spin değerleri) başarıyla açıkladı.Aynı dönemde J. Hans D. Jensen de bağımsız olarak benzer bir model geliştirmişti. İki bilim insanı 1950’lerde çalışmalarını birleştirerek ortak makaleler yayımladılar. Bu ortak çalışma, nükleer kabuk modelinin kabul görmesini sağladı.

1963 Nobel Fizik Ödülü

1963 yılında Maria Goeppert Mayer, Eugene Wigner ve J. Hans D. Jensen ile birlikte Nobel Fizik Ödülü’nü paylaştı. Ödül gerekçesi, “atom çekirdeği yapısına ve özellikle kabuk modeline yaptıkları katkılar” idi. Goeppert Mayer, Nobel Fizik Ödülü’nü kazanan ikinci kadın (ilk Marie Curie idi) ve ilk Amerikalı kadın fizikçi oldu. Ödül töreninde yaptığı konuşmada, “Bu ödül sadece benim değil, eşimin, çocuklarımın ve tüm çalışma arkadaşlarımın emeğinin sonucudur” diyerek mütevazılığını bir kez daha gösterdi.

1960 yılında California Üniversitesi San Diego (UCSD) kampüsüne profesör olarak atandı. Burada nükleer fizik ve astrofizik üzerine çalışmalarına devam etti. Özellikle yıldızlarda ağır elementlerin oluşumu (r-süreci) konusunda önemli teorik katkılarda bulundu.

Maria Goeppert Mayer, 1930’da evlendiği Joseph Edward Mayer ile ömür boyu süren mutlu bir evlilik yaptı. İki çocukları oldu: Peter ve Maria Ann. Aile hayatı, onun bilimsel çalışmalarına büyük destek verdi. Eşi Joseph de tanınmış bir kimyagerdi ve ikisi sık sık bilimsel tartışmalar yapardı. Goeppert Mayer, mütevazı, sabırlı ve çalışkan bir yapıya sahipti. Kadınların bilimde karşılaştığı ayrımcılığa rağmen şikâyet etmek yerine daha çok çalışarak cevap verdi. Emekliliğinden sonra da genç bilim insanlarına danışmanlık yaptı.20 Şubat 1972 tarihinde San Diego’da 65 yaşında kalp krizi sonucu hayatını kaybetti. Ölümünden sonra UCSD’deki fizik binası onun adıyla anılmaya başlandı (Mayer Hall).

Maria Goeppert Mayer’in nükleer kabuk modeli, bugün nükleer fizik ders kitaplarının temel bölümünü oluşturur. Sihirli sayılar kavramı, nükleer reaktör tasarımından tıbbi izotop üretimine kadar birçok uygulamada kullanılır. Ayrıca kadınların bilimdeki varlığını güçlendirmesi açısından da sembolik bir öneme sahiptir.

O, “Bilim yapmak için cinsiyetin değil, yeteneğin önemli olduğunu” kanıtlayan öncü bir isimdir. Bugün birçok genç kadın fizikçi, onun hayatını örnek alarak motive olmaktadır.

Maria Goeppert Mayer, bilim tarihinin en parlak zekâlarından biri olarak hatırlanır. O, atom çekirdeğinin derin sırlarını açığa çıkaran, aynı zamanda cinsiyet engellerini aşan bir bilim kadınıdır. Mirası, hem nükleer fiziğin hem de kadınların bilimdeki mücadelesinin simgesi olmaya devam etmektedir.Künye / Kişisel Bilgiler

Özellik	Bilgi
Adı	Maria Goeppert Mayer
Doğum Tarihi	28 Haziran 1906
Doğum Yeri	Katowice, Almanya (o dönem Prusya)
Ölüm Tarihi	20 Şubat 1972
Ölüm Yeri	San Diego, Kaliforniya, ABD
Burcu	Yengeç
Eğitimi	Göttingen Üniversitesi (Fizik Doktorası, 1930)
Medeni Durumu	Evli (1930 – Joseph Edward Mayer)