Lev Landau Kimdir?

Sizi bugün bir Rus Dahi ile tanıştırmak istiyoruz. Biyografi.biz sitesi olarak Nobel ödülüne layık görülen özel seçkin bilim insanlarını da inceliyoruz. Peki Lev Landau kimdir?

Yirminci yüzyılın en büyük teorik fizikçilerinden biri, Sovyetler Birliği’nin en parlak bilim insanlarından ve modern fizik teorisinin birçok temel taşını atan bir dâhi olarak kabul edilir. Özellikle süperakışkanlık (superfluidity) ve süperiletkenlik teorileri üzerine yaptığı çığır açıcı çalışmalarla 1962 Nobel Fizik Ödülü’nü kazanmıştır. Landau’nun geliştirdiği “Landau seviyeleri”, “Landau damlaması”, “Landau teorisi” ve “Landau-Ginzburg teorisi” gibi kavramlar, katı hal fiziği, kuantum mekaniği, plazma fiziği, astrofizik ve nükleer fizik gibi birçok alanda hâlâ kullanılmaktadır.

Sadece bir teorik fizikçi değil, aynı zamanda olağanüstü bir eğitimci olan Landau, “Landau Teorik Fizik Okulu”nu kurmuş ve onlarca Nobel adayı fizikçi yetiştirmiştir. Keskin zekâsı, sert mizacı, özgür düşünceye olan tutkusu ve Sovyet rejimiyle yaşadığı gerilimlerle dolu hayatı, bilim tarihinin en renkli ve ilham verici hikâyelerinden biridir.

Lev Davidoviç Landau, 22 Ocak 1908 tarihinde Rus İmparatorluğu’nun Bakü şehrinde (bugünkü Azerbaycan) doğdu. Babası David Landau, petrol mühendisi ve iş adamıydı. Annesi Lyubov Harkavi ise eczacıydı. Yahudi kökenli bir ailenin çocuğu olan Landau, küçük yaştan itibaren olağanüstü bir zekâya sahipti. Henüz 13 yaşındayken Bakü Devlet Üniversitesi’ne girdi ve 1924’te mezun oldu. 19 yaşında Leningrad Fizik ve Teknoloji Enstitüsü’nde (Leningrad Physico-Technical Institute) araştırmacı olarak çalışmaya başladı.

 

1927’de doktorasını tamamladı. Bu dönemde kuantum mekaniği ve görelilik teorisine derin bir ilgi duyuyordu.1929-1931 yılları arasında Avrupa’nın en önemli fizik merkezlerinde çalışma fırsatı buldu. Danimarka’da Niels Bohr’un yanında Kopenhag’da, Almanya’da Max Born ve Werner Heisenberg ile, İngiltere’de Cambridge’de Paul Dirac ve Ernest Rutherford ile, İsviçre’de Wolfgang Pauli ile çalıştı.

Bu “Büyük Tur”, Landau’nun bilimsel olgunlaşmasında kritik rol oynadı. Niels Bohr’dan özellikle “derin fiziksel sezgi”yi öğrendiğini sıkça vurgulamıştır.

Kariyerinin Zirvesi ve Büyük Keşifleri

1932’de Kharkov Fizik ve Teknoloji Enstitüsü’ne döndü ve teorik fizik bölümünün başına geçti. 1937’de Moskova’ya taşındı ve Sovyet Bilimler Akademisi’ne bağlı Fizik Problemleri Enstitüsü’nde (Kapitza Enstitüsü) çalışmaya başladı. Burada Pyotr Kapitza ile yakın bir işbirliği yaptı.Landau’nun en önemli bilimsel başarısı, 1937-1941 yılları arasında geliştirdiği süperakışkanlık teorisidir. Sıvı helyum-4’ün mutlak sıfırın hemen üzerinde (2.17 K) aniden süperakışkan hale geldiğini (sıfır viskozite) açıklayan Landau, bu olayı kuantum mekaniğiyle başarıyla modelledi. Bu teori, sıvı helyumun “roton” ve “fonon” adı verilen iki tür uyarıcı içerdiğini öngörüyordu.

Teorisi deneysel sonuçlarla mükemmel uyum gösterdi ve 1962 Nobel Fizik Ödülü’nün temelini oluşturdu. Nobel Komitesi, ödülü “yoğun madde fiziğinde, özellikle sıvı helyum teorisine yaptığı öncü katkılar” nedeniyle verdi.Landau, aynı zamanda Landau-Ginzburg teorisini Vitaly Ginzburg ile birlikte geliştirdi. Bu teori, süperiletkenlik olayını ikinci dereceden faz geçişi olarak açıklar ve bugün hâlâ süperiletken malzeme araştırmalarında temel referanstır. Ayrıca Fermi sıvısı teorisi, plazma fiziğinde Landau sönümlenmesi (Landau damping), manyeto-hidrodinamik ve kuantum elektrodinamiği üzerine önemli katkılarda bulundu. “Landau seviyeleri”, güçlü manyetik alanlardaki elektronların enerji seviyelerini tanımlar ve Hall etkisi araştırmalarında kullanılır.

Eğitimci ve “Landau Okulu”

Landau, sadece büyük bir teorisyen değil, aynı zamanda olağanüstü bir öğretmendi. “Teorik Fizik Kursu” adlı 10 ciltlik ünlü ders kitabı serisini Evgeny Lifshitz ile birlikte yazdı. Bu kitaplar, dünyada hâlâ “Landau-Lifshitz” olarak anılır ve teorik fizik eğitiminin en önemli kaynakları arasındadır. Landau, öğrencilerini çok sıkı bir sınav sisteminden geçirirdi. “Teorik Minimum” adı verilen bu sınavı geçen öğrenciler, onun doğrudan rehberliğinde çalışmaya hak kazanırdı. Bu okul, “Landau Okulu” olarak bilinir ve aralarında Nobel ödüllü fizikçiler de olmak üzere yüzlerce başarılı bilim insanı yetiştirmiştir.

Siyasi Hayatı ve Trajik Sonu

Landau,  II. Dünya Savaşı sırasında Sovyet atom bombası projesinde teorik hesaplamalar yaptı ancak bu çalışmalardan pek hoşlanmadı.1962 yılında, 54 yaşındayken Moskova yakınlarında geçirdiği ağır bir trafik kazasında ciddi şekilde yaralandı. Beyin hasarı ve uzun süre komada kaldı. Doktorlar hayatının tehlikede olduğunu düşünüyordu. Bu kaza, bilim dünyasını derinden sarstı. Landau, kazadan sonra fiziksel ve zihinsel olarak toparlanamadı ve bilimsel çalışmalarına devam edemedi. 1 Nisan 1968 tarihinde Moskova’da 60 yaşında hayata veda etti.Kişisel Yaşamı ve Mirasına gelecek olursak;
Lev Landau, 1937 yılında Kora Drobantseva ile evlendi. Tek çocukları Igor Landau, fizikçi oldu. Landau, ailesine bağlı, esprili ancak çok sert ve eleştirel bir yapıya sahipti. Fizik dışında edebiyata, müziğe ve felsefeye ilgi duyuyordu. “Aptallığa tahammülü yoktu” ve bilimde dürüstlüğü her şeyin üstünde tutardı.Mirası günümüzde hâlâ çok canlıdır.

Landau seviyeleri, Landau teorisi, süperakışkanlık ve süperiletkenlik alanındaki katkıları modern fizikte temel taşlarıdır. “Landau-Lifshitz Teorik Fizik Kursu”, dünyanın en prestijli üniversitelerinde zorunlu okuma listesinde yer alır. Sovyetler Birliği’nin dağılmasından sonra bile Landau Okulu’nun etkisi Rusya, Ukrayna, Azerbaycan ve İsrail’de devam etmektedir.Lev Landau, 20. yüzyıl fiziğinin en parlak zekâlarından biri olarak anılır. Niels Bohr’un “Landau, fizikte bir mucizedir” sözü, onun bilimsel dehasını en güzel şekilde özetler. Hayatı, hem bilimsel başarı hem de totaliter rejim altında özgür düşüncenin bedelini gösteren dramatik bir hikâyedir.

 

Özellik	Bilgi
Adı	Lev Davidoviç Landau
Doğum Tarihi	22 Ocak 1908
Doğum Yeri	Bakü, Rus İmparatorluğu (bugünkü Azerbaycan)
Ölüm Tarihi	1 Nisan 1968
Ölüm Yeri	Moskova, Sovyetler Birliği
Burcu	Kova
Eğitimi	Bakü Devlet Üniversitesi, Leningrad Fizik ve Teknoloji Enstitüsü (Doktora 1927)
Medeni Durumu	Evli (1937 – Kora Drobantseva)