Georg Wittig Kimdir?

Georg Wittig kimdir sorusunu soranlar genellikle organik kimya bilimine gönül verenlerdir. Bunun gibi bilim insanlarından ilham almak isteyenlerin sorusudur. Kendisi Yirminci yüzyılın en etkili organik kimyagerlerinden biri olarak bilim tarihine adını yazdırmış bir Alman kimyagerdir.

Özellikle karbon anyona dayalı yeni bir bağ oluşturma reaksiyonu olan Wittig Reaksiyonu ile tanınan Wittig, bu çalışmasıyla 1979 yılında Nobel Kimya Ödülü’ne layık görülmüştür. Onun keşfi, özellikle ilaç, tarım ve malzeme bilimi gibi endüstrilerde, yeni moleküllerin inşasında devrim yaratmıştır. Bugün birçok karmaşık organik molekülün sentezi, onun geliştirdiği yöntemlerin bir uyarlamasıdır. Bu yazıda, Georg Wittig’in hayatını, bilime olan yolculuğunu, en büyük buluşunu ve kimyacılar için neden hala bir ilham kaynağı olduğunu detaylıca inceleyeceğiz.

Georg Wittig Biyografisi

Georg Wittig biyografisi şöyle gelişiyor: Kendisi 1897’de Berlin, Almanya’da dünyaya geldi. Bir sanatçı ve akademisyen ailesinin çocuğu olarak, entelektüel bir ortamda büyüdü. Genç yaşlardan itibaren doğa bilimlerine, özellikle de kimyaya karşı derin bir merak duydu. I. Dünya Savaşı’nın patlak vermesiyle eğitimine ara vermek zorunda kaldı ve Alman ordusunda askerlik yaptı. Savaş deneyimi, onun disiplinli ve kararlı karakterinin şekillenmesinde önemli bir rol oynadı.

Savaş sonrasında, akademik kariyerine devam etme kararı aldı. 1916’da Tübingen Üniversitesi’ne kaydoldu. O dönemde Tübingen, organik kimya alanında dünyanın önde gelen merkezlerinden biriydi. Wittig, burada ünlü kimyager Karl von Auwers’in yanında çalışmaya başladı. 1920’de “Üçüncül Karbinol Sınıfındaki Bazı Bileşiklerin İzomerizasyonu Üzerine” başlıklı teziyle doktorasını tamamladı. Bu erken çalışmalar, onun moleküler yapılar ve reaksiyon mekanizmalarına olan ilgisinin ilk işaretlerini veriyordu.

Georg Wittig Akademik Kariyeri

Doktorasının ardından Wittig, kısa sürede akademik basamakları hızla tırmandı. Marburg Üniversitesi’nde çalışmaya başladı ve 1926’da “doçent” unvanını aldı. 1931 yılında Braunschweig Teknik Üniversitesi’ne profesör olarak atandı. Ancak Wittig için en verimli dönemlerden biri, 1932-1937 yılları arasında görev yaptığı Heidelberg Üniversitesi’nde başladı. Burada, karbanyonların ve radikallerin kimyası üzerine yoğunlaştı.

1937’de, o dönemin en prestijli kurumlarından biri olan Halle-Wittenberg Üniversitesi’ne kimya kürsüsü başkanı olarak davet edildi. II. Dünya Savaşı’nın yarattığı tüm zorluklara rağmen, laboratuvarında disiplinli araştırmalarına devam etti. Savaş sonrası hasarlı Almanya’da, bilimsel araştırmaları yeniden ayağa kaldırma çabasına öncülük etti. 1944’te, onu asıl üne kavuşturacak olan Wittig Reaksiyonu’nun temelini attı. Fikir, o zamanlar çığır açıcıydı: Karbonil bileşiklerini (aldehit ve ketonlar) alkenlere (C=C çift bağlı bileşikler) dönüştürmek için fosfonyum ilitleri adı verilen özel reaktifler kullanmak.

Georg Wittig’in En Büyük Keşfi

Wittig’i ölümsüzleştiren buluş, 1954 yılında tam olarak literatüre kazandırdığı Wittig Reaksiyonu’dur. Bu reaksiyon, organik kimyada bir milat olarak kabul edilir. Peki bu reaksiyon neden bu kadar önemlidir? Basitçe anlatmak gerekirse: Bir karbonil bileşiği (C=O) ile bir fosfonyum ilitini (P+C- yapısında bir reaktif) birleştirdiğinizde, karbon-oksijen çift bağı yerine karbon-karbon çift bağı (C=C) oluşur.

Bu reaksiyonun devrim niteliğindeki yönü, konum ve stereokimya kontrolüdür. Yani bilim insanları, artık bir molekülde çift bağı tam olarak istedikleri yere ve istedikleri geometrik şekilde (cis veya trans) oluşturabiliyorlardı. Wittig Reaksiyonu öncesinde, çift bağ sentezi genellikle istenmeyen yan ürünlerle ve düşük verimlerle sonuçlanıyordu. Wittig sayesinde, özellikle A vitamini, E vitamini ve birçok steroid hormonunun endüstriyel ölçekte üretimi mümkün hale geldi. Bugün bu reaksiyon, dünyadaki her organik kimya laboratuvarında hala yaygın olarak kullanılmaktadır.

Nobel Kimya Ödülü

Georg Wittig, bu çığır açıcı keşfinin meyvelerini nihayet 1979 yılında topladı. O yıl, Wittig Reaksiyonu’nu geliştiren aynı mekanizma üzerinde bağımsız olarak çalışan kimyager Herbert C. Brown ile birlikte Nobel Kimya Ödülü’ne layık görüldü. İsveç Kraliyet Bilimler Akademisi, yaptığı açıklamada bu iki bilim insanının, “organik sentezde bor ve fosfor içeren bileşiklerin yeni kullanım alanları yarattığını” vurguladı.

İlginçtir ki, Wittig bu ödülü aldığında 82 yaşındaydı. Bu durum, onun ne kadar sabırlı ve ısrarcı bir araştırmacı olduğunu gösteriyordu. Ödül töreninde yaptığı konuşmada, genç bilim insanlarına “Bilimde asla pes etmeyin, çünkü bazen en parlak fikirlerin meyvesini almak yıllar alabilir” mesajını verdi. Nobel Ödülü, sadece Wittig’i değil, aynı zamanda savaş sonrası Alman kimya ekolünün dünya çapında yeniden saygınlık kazanmasını sağladı.

Georg Wittig’in Araştırma Metodolojisi ve Çalışma Disiplini

Wittig’i diğer kimyagerlerden ayıran en önemli özelliklerden biri, deneysel titizliği ve kuramsal derinliği birleştirme becerisiydi. O, sadece yeni bir reaksiyon bulmakla yetinmedi; aynı zamanda bu reaksiyonun nasıl ve neden olduğunu mekanizma düzeyinde de açıklığa kavuşturdu. Araştırmalarında sık sık “reaksiyon ara ürünlerini izole etme” yöntemini kullanırdı. Yani bir reaksiyonun son ürününe değil, reaksiyon olurken ortaya çıkan geçici moleküllere odaklanırdı.

Günlük laboratuvar rutininde, asistanlarıyla birlikte bizzat deney tüpleriyle çalışan, notlarını el yazısıyla titizlikle tutan bir bilim insanıydı. Onun için “Hızlı sonuç” diye bir şey yoktu. Bir deneyin başarısız olması, onun için yeni bir başlangıçtı. Heidelberg Üniversitesi’ndeki öğrencileri, onun sık sık şu sözü tekrarladığını anlatır: “Başarısızlık, doğru yolu bulana kadar yanlış yollarda yürümektir.”

Georg Wittig’in Bilime Etkisi

Wittig’in buluşu, 1950’lerden günümüze kadar kimya endüstrisinde devrim yaratmıştır. İlaç sektöründe, antibiyotiklerden anti-kanser ilaçlarına kadar birçok aktif bileşiğin sentezinde Wittig Reaksiyonu kullanılmaktadır. Tarım kimyasında, böcek ilaçları ve herbisitlerin üretimi bu yöntem olmadan düşünülemez. Ayrıca doğal ürün sentezi alanında, birçok karmaşık deniz organizmasından izole edilen moleküllerin laboratuvarda sentezlenmesi Wittig sayesinde mümkün olmuştur.

Günümüzde, organik kimya ders kitaplarının tamamında Wittig Reaksiyonu’na ayrı bir bölüm ayrılır. Lisans öğrencileri, bu reaksiyonu mutlaka öğrenir ve laboratuvar uygulamalarında deneyimler. Ayrıca “Green Chemistry” (Yeşil Kimya) akımı içinde, Wittig Reaksiyonu’nun daha az solvent kullanan, daha çevre dostu versiyonları geliştirilmektedir. Bu, onun mirasının hala yaşadığının ve geliştiğinin en büyük kanıtıdır.

Nobel Ödülü dışında, Wittig kariyeri boyunca sayısız ödül ve onur derecesiyle taltif edildi. 1953’te Alman Kimya Derneği’nin (GDCh) En Yüksek Onur Ödülü olan Emil Fischer Madalyası’na layık görüldü. 1965’te ise Fransız Bilimler Akademisi tarafından verilen Lavoisier Madalyası’nı kazandı. Ayrıca çeşitli üniversiteler tarafından fahri doktora unvanı ile onurlandırıldı.

Emeklilik döneminde bile çalışmalarına hız kesmeden devam etti. 1967’de Heidelberg Üniversitesi’ndeki profesörlük görevinden resmen emekli olsa da, laboratuvarını ve araştırma ofisini bırakmadı. Ölümüne kadar bilimsel makaleler yayınlamaya ve doktora sonrası araştırmacılara mentorluk yapmaya devam etti. 26 Ağustos 1987’de Heidelberg’de 90 yaşında hayata gözlerini yumdu. Onun vefatı, kimya dünyasında derin bir üzüntü yarattı, ancak bıraktığı miras giderek büyüdü.

Georg Wittig Hakkında Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

Wittig Reaksiyonu günümüzde hala kullanılıyor mu?
Evet, bu reaksiyon aktif olarak kullanılan en eski ve en güvenilir karbon-karbon bağ oluşturma yöntemlerinden biridir. Özellikle ilaç geliştirme ve doğal ürün sentezinde tercih edilir.

Wittig’in Nobel Ödülü’nü kiminle paylaştı?
1979 Nobel Kimya Ödülü’nü, bor kimyası üzerindeki çalışmalarından ötürü Herbert C. Brown ile paylaşmıştır.

Wittig sadece bir reaksiyon mu keşfetti?
Hayır, karbanyon kimyası, sigmatropik yeniden düzenlenmeler ve metal- organik bileşikler üzerine de önemli çalışmaları vardır. Ancak en bilinen keşfi Wittig Reaksiyonu’dur.

Georg Wittig hangi üniversitelerde çalıştı?
Marburg, Braunschweig, Heidelberg, Halle-Wittenberg ve Tübingen Üniversiteleri’nde görev yapmıştır.

Wittig Reaksiyonu’nun alternatifi var mı?
Evet, Horner-Wadsworth-Emmons reaksiyonu gibi türevleri bulunur. Ancak Wittig, basitliği ve güvenilirliği nedeniyle hala ilk tercihtir.

Wittig’in Kimyagerlere İlham Verdi

Georg Wittig, sadece bir formül ya da bir reaksiyon adından ibaret değildir. O, savaşlardan, ekonomik krizlerden ve bilimsel şüphecilikten yılmadan, tamamen merak duygusuyla hareket eden bir bilim insanıydı. Onun hayat hikayesi, bir akademisyenin nasıl sabır, disiplin ve yaratıcılıkla dünyayı değiştirebileceğini gösteren en parlak örneklerden biridir. Her organik kimya öğrencisi, onun adını bir reaksiyon mekanizmasını çalışırken anar. Ancak Wittig, bundan çok daha fazlasıdır: O, bugün milyonlarca insanın hayatını kurtaran ilaçların sentezlenmesine zemin hazırlayan bir devrimcinin ta kendisidir.

 

Bilgi Kategorisi	Detay
Gerçek adı	Georg Friedrich Karl Wittig
Doğum yılı	1897
Doğum yeri	Berlin, Almanya
Boyu	Yaklaşık 1.75 m (tahmini)
Kilosu	Yaklaşık 70 kg (tahmini)
Burcu	İkizler (Gemini)
Medeni Hali	Evliydi
Eğitimi	Tübingen Üniversitesi (Doktora, 1920)
İnsanlığa Kattığı Şeyler	Wittig Reaksiyonu, Nobel Kimya Ödülü (1979), organik sentezde fosfor kimyasının temelleri, ilaç ve vitamin endüstrisine katkılar

Kaynakça

• org. (1979). The Nobel Prize in Chemistry 1979 – Georg Wittig Facts.
• Wittig, G., & Geissler, G. (1953). Zur Reaktionsweise des Pentaphenyl-phosphors. Justus Liebigs Annalen der Chemie, 580(1), 44-57.
• Hoffmann, R. W. (2001). Wittig and His Accomplishments: Still Relevant Beyond His Reaction. Angewandte Chemie International Edition, 40(8), 1411-1416.
• Brock, W. H. (1992). The Fontana History of Chemistry. Fontana Press. (Wittig bölümü)
• Alman Kimya Derneği (GDCh) Arşivi. Georg Wittig’in Biyografik Notları.
• Maercker, A. (1965). The Wittig Reaction. Organic Reactions, 14, 270-490.