Theodore Schultz Kimdir | Theodore Schultz Biyografisi

Theodore William Schultz kimdir, 20. yüzyılın en etkili iktisatçılarından biri, “Beşeri Sermaye” teorisinin kurucu babası ve 1979 yılında Nobel Ekonomi Ödülü’ne layık görülmüş bir bilim insanıdır. Onun adı, özellikle eğitimin ve bilginin, tıpkı bir fabrika ya da makine gibi ekonomik büyümenin temel bir sermaye biçimi olduğunu kanıtlamasıyla özdeşleşmiştir. Schultz, bir çiftlik evinde başlayan hayat hikayesiyle, sadece iktisat biliminin değil, aynı zamanda kalkınma politikalarının ve eğitim stratejilerinin de yeniden şekillenmesini sağlamıştır. Bu yazıda, bu sıra dışı iktisatçının hayatını, bilime olan yolculuğunu, en büyük keşiflerini ve günümüz dünyasına bıraktığı mirası detaylıca inceleyeceğiz.

Theodore Schultz Biyografisi

Theodore William Schultz biyografisi incelendiğinde, okurlarda hayranlık duygusu uyanır.  30 Nisan 1902’de ABD’nin Güney Dakota eyaletine bağlı Arlington kasabası yakınlarındaki bir çiftlikte dünyaya geldi. Sekiz çocuklu bir ailenin ferdi olan Schultz, çocukluğunu tarımla uğraşan bir ailenin içinde geçirdi. Hayatının bu erken dönemi, onun iktisadi düşüncesinin temelini oluşturacak olan tarım ekonomisi ve kırsal kalkınma konularına olan ilgisinin tohumlarını ekmiştir.

Eğitim hayatı, günümüz akademisyenlerinden oldukça farklı bir seyir izledi. Babası Henry Schultz, en büyük oğlunun eğitim alması durumunda çiftlikte çalışmayı bırakacağını düşünerek, onu 8. sınıftan sonra okuldan aldı. Bu karar, Theodore’un resmi eğitimine erken yaşta ara vermesine neden oldu. Birinci Dünya Savaşı sırasında yaşanan iş gücü kıtlığı nedeniyle ailesine tarım işlerinde yardım etmek zorunda kaldı. Ancak Schultz’un öğrenme arzusu hiçbir zaman sönmedi.

19 yaşına geldiğinde, Güney Dakota Eyalet Koleji’nde (şimdiki South Dakota State University) kış aylarında dört ay süren bir tarım programına kaydoldu. Bu program, onun akademik yeteneğini keşfeden hocaları sayesinde lisans eğitimine dönüştü. 1927 yılında ziraat ve ekonomi alanında lisans derecesini tamamladı. Eğitimine Wisconsin Üniversitesi’nde devam eden Schultz, ünlü iktisatçılar John R. Commons ve Selig Perlman’dan etkilendi ve 1930 yılında tarım ekonomisi alanında doktorasını aldı. Doktora çalışması, daha sonra tüm kariyerine yön verecek olan tarım ve kalkınma sorunlarının derinlemesine analizini içeriyordu.

Akademik Kariyerinin Başlangıcı

Doktorasının ardından Schultz, 1930 yılında Iowa Eyalet Koleji’nde (Iowa State College) yardımcı doçent olarak akademik hayata başladı. Burada kısa sürede yeteneğini kanıtladı ve sadece beş yıl içinde, 32 yaşında, Ekonomi ve Sosyoloji Bölümü’nün başkanlığına getirildi. Büyük Buhran’ın tam ortasında, kısıtlı kaynaklara rağmen, Schultz’un liderliğinde bölüm kısa sürede ülkenin en saygın ekonomi merkezlerinden biri haline geldi. Bu dönemde yetiştirdiği öğrenciler ve bir araya getirdiği genç akademisyenler arasında daha sonra Amerikan Ekonomi Derneği başkanlığı yapacak ve Nobel Ödülü alacak isimler bulunuyordu.

Schultz’un Iowa’daki görevi, “oleomargarin tartışması” olarak bilinen bir olayla sona erdi. II. Dünya Savaşı sırasında, bölümdeki bir öğretim üyesinin yazdığı “Savaş Zamanında Sütçülüğün Ayarlanması” başlıklı bir broşür, margarinin besin değeri açısından tereyağına eşdeğer olduğunu ve daha az kaynak tükettiğini savunuyordu. Bu durum, güçlü süt endüstrisinin tepkisini çekti ve kolejin başkanı, baskılara dayanamayarak broşürü geri çekti. Schultz, akademik özgürlük ilkesine olan sarsılmaz inancı gereği bu karara şiddetle karşı çıktı. Başkanın geri adım atması üzerine, 1943 yılında Iowa Eyalet Koleji’nden istifa etti. Bu ilkeli duruş, onun karakterini ve bilimsel bağımsızlığa verdiği önemi gösteren en çarpıcı örnektir. Onun istifasının ardından bölümden 15 öğretim üyesi daha ayrılarak akademik özgürlüğün önemini vurgulamış oldu.

Chicago Üniversitesi

1943 yılında Schultz, iktisadın kalelerinden biri olan Chicago Üniversitesi’ne katıldı. 1946’da ekonomi bölümünün başkanlığına getirildi ve bu görevi 1961 yılına kadar sürdürdü. Chicago yılları, onun en verimli ve dünya çapında tanınmasını sağlayan dönemi oldu.

Schultz’u beşeri sermaye kavramını formüle etmeye iten an, II. Dünya Savaşı sonrasında Almanya ve Japonya’nın inanılmaz hızlı toparlanmasını gözlemlemesiyle geldi. Savaşta fiziksel sermayelerinin büyük bir kısmı yok olan bu ülkeler, Birleşik Krallık gibi daha az tahrip olmuş bir ülkeden çok daha hızlı bir şekilde yeniden ayağa kalktı. Schultz, bu paradoksun cevabını, bu ülkelerin sahip olduğu sağlıklı ve yüksek eğitimli nüfusta buldu. Ona göre, fiziksel fabrikalar ve makineler yok olabilirdi, ancak insanların bilgi, beceri ve sağlık stoku (yani beşeri sermaye) savaştan etkilenmemişti ve ekonomik toparlanmanın motoru olmuştu.

Schultz, bu fikri olgunlaştıran bir diğer ilhamı ise savaş sonrası Avrupa’yı gezdiği sırada karşılaştığı yaşlı bir çiftçi çiftinden aldı. Görünüşte fakir olan bu çiftçi çifti, Schultz’a aslında kendilerini zengin hissettiklerini söyledi. Çünkü çiftliklerinin geliri, dört çocuklarını da üniversiteye göndermelerine olanak sağlamıştı. Eğitimin, çocuklarının gelecekteki üretkenliklerini ve gelirlerini artıracağına inanıyorlardı. Bu basit gözlem, Schultz’un beşeri sermaye teorisinin temel taşını oluşturdu: Eğitim, bir yatırımdır ve bu yatırımın getirisi, bireylerin ve toplumun gelecekteki kazançları olarak geri döner.

Schultz’un İktisada Katkıları

Schultz’un en büyük teorik katkısı, “Beşeri Sermaye” kavramını ekonomi bilimine kazandırmasıdır. 1960’ların başına kadar iktisatçılar, sermaye denildiğinde sadece fiziksel varlıkları (fabrikalar, makineler, yollar) anlıyorlardı. Schultz, bilgi, yetenek, sağlık ve enerjinin de birer sermaye olduğunu ve bu sermayeye yapılan yatırımların (eğitim, sağlık harcamaları, iş başı eğitimi) ekonomik büyümenin en önemli motorlarından biri olduğunu savundu.

Bu teori, başlangıçta pek çok iktisatçı tarafından “insanları metalaştırmakla” suçlanarak sert eleştiriler aldı. Ancak Schultz, teorisinin insanlık onurunu zedelemediğini, aksine bireyleri kendilerine yatırım yapmaya teşvik ettiğini savundu. Ona göre, eğitime ve sağlığa yapılan harcamalar, tıpkı bir iş insanının yeni bir makine alması gibi, gelecekte daha yüksek gelir ve daha iyi bir yaşam standardı getiren rasyonel yatırım kararlarıydı.

Schultz’un bir diğer devrim niteliğindeki çalışması, 1964 yılında yayımladığı “Geleneksel Tarımın Dönüşümü” (Transforming Traditional Agriculture) adlı kitabıdır. Bu eserde, dönemin hakim görüşünün aksine, gelişmekte olan ülkelerdeki çiftçilerin “rasyonel” olduklarını kanıtlamıştır.

O dönemde birçok kalkınma iktisatçısı, yoksul ülkelerdeki çiftçilerin yeniliklere kapalı, geleneklere bağlı ve ekonomik teşviklere yanıt vermeyen kişiler olduğunu düşünüyordu. Schultz, bu görüşün tamamen yanlış olduğunu gösterdi. Yoksul ülkelerdeki çiftçilerin yeni tohumlar veya gübreler kullanmamasının nedeni irrasyonel olmaları değil, bu yeniliklere erişimlerinin olmaması veya mevcut ekonomik koşulların (yüksek vergiler, yapay olarak düşük tutulan ürün fiyatları) bu yatırımı kârsız hale getirmesiydi. Schultz, yoksulluğu azaltmak için en etkili yolun, çiftçilere modern girdiler sağlamak ve onları piyasa ekonomisine entegre etmek olduğunu vurguladı.

Schultz’un üçüncü büyük katkısı ise “Geri Kalmış Ülkelerde Eğitimin Ekonomik Değeri” konusundaki çalışmalarıdır. Dünya Bankası ve Birleşmiş Milletler gibi uluslararası kuruluşlara danışmanlık yapan Schultz, gelişmekte olan ülkelere yapılan yardımların sadece fiziksel altyapıya değil, eğitim ve sağlık gibi beşeri sermaye yatırımlarına da yönlendirilmesi gerektiğini savundu. Onun çalışmaları, bugün küresel kalkınma politikalarının temel bir parçası haline gelmiştir.

1979 Nobel Ekonomi Ödülü

1979 yılı, Theodore Schultz’un kariyerinin zirvesini temsil ediyordu. İsveç Kraliyet Bilimler Akademisi, Schultz’a Nobel Ekonomi Bilimleri Anısına Ödülü’nü (yaygın adıyla Nobel Ekonomi Ödülü) verdi. Ödülü, beşeri sermaye teorisine yaptığı katkılardan dolayı alan Schultz, bu ödülü Sir Arthur Lewis ile paylaştı. Lewis, kalkınma ekonomisinde ikili yapı modeli ile tanınan bir diğer büyük iktisatçıydı.

Akademi’nin gerekçesi oldukça açıktı: “Schultz, beşeri sermaye yatırımlarının (özellikle eğitim ve sağlığın) ekonomik büyüme ve kalkınmadaki merkezi rolünü vurgulayan deneysel araştırmaları nedeniyle ödüllendirilmiştir.” Nobel Ödülü, Schultz’un çalışmalarının sadece akademik bir teori olmadığını, aynı zamanda milyonlarca insanın hayatını doğrudan etkileyen bir politika aracı olduğunu tüm dünyaya ilan etti.

Son Yılları ve Mirası

Nobel Ödülü’nün ardından Schultz, çalışmalarına Chicago Üniversitesi’nde devam etti. 82 yaşına kadar aktif olarak ders vermeyi sürdürdü. Onun yetiştirdiği öğrenciler arasında, daha sonra Nobel Ödülü alacak olan Gary Becker (beşeri sermaye teorisini mikroekonomik düzeye indirgeyen) ve Robert Lucas gibi dev isimler bulunmaktadır. Schultz, sadece bir bilim insanı değil, aynı zamanda bir öğretmen olarak da ekol yaratmıştır.

Theodore Schultz, 26 Şubat 1998’de Illinois, Evanston’da 95 yaşında hayata gözlerini yumdu. Ölümüne kadar zihinsel berraklığını koruyan Schultz, arkasında devasa bir literatür ve daha da önemlisi, dünyanın yoksullukla mücadelesine ışık tutan bir teorik çerçeve bıraktı. Bugün, bir ülkenin kalkınması denildiğinde akla gelen ilk şeylerden biri olan “eğitime yatırım” fikri, büyük ölçüde onun sayesinde popüler hale gelmiştir.

Konuyu toparlayacak olursak:

 Theodore Schultz hangi alanda Nobel Ödülü aldı?
Schultz, 1979 yılında Nobel Ekonomi Ödülü (İsveç Riksbank İktisadi Bilimler Ödülü) almıştır. Beşeri sermaye teorisi ve kalkınma ekonomisine katkıları nedeniyle ödüllendirilmiştir.

Beşeri sermaye teorisi nedir?
Schultz’un geliştirdiği bu teoriye göre, bilgi, beceri, sağlık ve enerji birer sermaye biçimidir. Eğitim ve sağlığa yapılan harcamalar, tıpkı bir fabrikaya yapılan yatırım gibi, gelecekte daha yüksek üretkenlik ve gelir getiren yatırımlardır.

Schultz neden Iowa’dan istifa etti?
1943’te, üniversite yönetiminin akademik özgürlüğü ihlal ederek bir öğretim üyesinin broşürünü sansürlemesi üzerine, ilkeli bir duruş sergileyerek Iowa Eyalet Koleji’nden istifa etmiştir.

Schultz’un eğitim hayatı nasıldı?
Schultz, 8. sınıftan sonra babası tarafından okuldan alınmış ve ancak 19 yaşında bir tarım programıyla eğitimine geri dönmüştür. Lisans derecesini Güney Dakota Eyalet Koleji’nde, doktorasını ise Wisconsin Üniversitesi’nde tamamlamıştır.

Schultz’un en önemli kitabı hangisidir?
1964’te yayımladığı “Geleneksel Tarımın Dönüşümü” (Transforming Traditional Agriculture) adlı eseri, tarım ekonomisi ve kalkınma iktisadının klasikleri arasında kabul edilir.

Kaynakça

• org. (1979). The Nobel Prize in Economic Sciences 1979 – Theodore W. Schultz Facts.
• Schultz, T. W. (1961). Investment in Human Capital. The American Economic Review, 51(1), 1-17.
• Schultz, T. W. (1964). Transforming Traditional Agriculture. Yale University Press.
• Schultz, T. W. (1971). Investment in Human Capital: The Role of Education and of Research. The Free Press.
• Chicago Üniversitesi Kütüphanesi Arşivleri. *Theodore W. Schultz Papers, 1928-1998*.
• Bowman, M. J. (1987). Theodore W. Schultz. The New Palgrave Dictionary of Economics.
• South Dakota State University. Theodore W. Schultz Biography and Legacy.