José Saramago Kimdir?

José Saramago, Körlük başta olmak üzere alegorik romanları ve sıra dışı anlatımıyla tanınan, 1998 Nobel Edebiyat Ödülü sahibi Portekizli yazardır.

José Saramago kimdir? Dünya edebiyatının kendine özgü anlatım tarzıyla tanınan Portekizli yazarlarından biridir. Uzun cümleleri, alışılmışın dışındaki noktalama kullanımı ve insanı, toplumu, iktidarı ve ahlakı sorgulayan romanlarıyla geniş bir okur kitlesine ulaştı.

Türkiye’de özellikle Körlük romanıyla tanınan Saramago, edebiyat dünyasındaki en büyük başarısına 1998 yılında Nobel Edebiyat Ödülü’nü kazanarak ulaştı. Böylece Nobel Edebiyat Ödülü’nü kazanan ilk Portekizli yazar oldu.

José Saramago’nun Hayatı

Tam adı José de Sousa Saramago olan yazar, 16 Kasım 1922 tarihinde Portekiz’in Azinhaga köyünde dünyaya geldi. Mütevazı bir ailenin çocuğuydu.

Saramago henüz küçükken ailesi Lizbon’a taşındı. Babası burada polis olarak çalışmaya başladı. Ailenin ekonomik durumu iyi değildi ve bu durum Saramago’nun eğitim hayatını da etkiledi.

Başarılı bir öğrenci olmasına rağmen ailesinin maddi imkanları nedeniyle klasik lise eğitimini sürdüremedi ve mesleki eğitime yöneldi. Makinistlik ve teknik alanlarda eğitim aldı.

Gençlik yıllarından itibaren farklı işlerde çalıştı. Teknik ressamlık, çevirmenlik, editörlük ve gazetecılık yaptı. Üniversite eğitimi almamış olmasına rağmen okumaya devam etti ve özellikle edebiyat alanında kendisini yetiştirdi.

Yazarlığa Nasıl Başladı?

José Saramago’nun ilk romanı Terra do Pecado 1947 yılında yayımlandı. Ancak bu ilk kitabın ardından uzun süre roman yayımlamadı.

Bu yıllarda hayatını farklı işlerde çalışarak sürdürdü; aynı zamanda çeviriler yaptı, gazetelerde ve yayınevlerinde görev aldı.

Saramago’nun edebiyattaki asıl yükselişi genç yaşlarda değil, 50’li yaşlarından sonra gerçekleşti.

1980 yılında yayımlanan Umut Tarlaları (Levantado do Chão), ilerleyen yıllarda belirginleşecek anlatım tarzının önemli örneklerinden biri oldu.

Fakat onu Portekiz sınırlarının dışına taşıyan eser, 1982 yılında yayımlanan Baltasar ile Blimunda (Memorial do Convento) oldu.

Tarihsel olaylarla hayal gücünü bir araya getiren roman, Saramago’nun uluslararası alanda tanınmasının önünü açtı.

José Saramago’nun Yazım Tarzı Neden Farklı?

Saramago’nun birkaç sayfasını okuyan bir kişi bile onun diğer yazarlardan farklı bir anlatımı olduğunu hemen fark edebilir.

Romanlarında alışılmış diyalog işaretlerini çok az kullanır. Karakterlerin konuşmaları çoğu zaman anlatıcının cümlelerinin içine karışır. Uzun paragraflar ve uzun cümleler kullanır; virgül ve nokta ise metnin ritmini belirleyen temel işaretler haline gelir.

Bu nedenle Saramago okumaya yeni başlayan bir okur ilk sayfalarda biraz zorlanabilir. Ancak anlatım biçimine alışıldığında karakterlerin konuşmaları ve anlatıcının sesi daha rahat ayırt edilmeye başlar.

Saramago’nun kendine özgü dili, zaman içerisinde onun edebi kimliğinin en belirgin özelliklerinden biri haline geldi.

Körlük Romanı

José Saramago denildiğinde bugün birçok okurun aklına ilk olarak Körlük (Ensaio sobre a Cegueira) gelir.

1995 yılında yayımlanan roman oldukça çarpıcı bir fikir üzerine kuruludur: Bir şehirde insanlar açıklanamayan biçimde, birbiri ardına kör olmaya başlar.

Ancak romandaki körlük yalnızca fiziksel bir hastalık değildir.

Saramago bu olay üzerinden insanların korku karşısındaki davranışlarını, toplumsal düzenin ne kadar kolay bozulabileceğini, dayanışmayı, bencilliği ve insanın karanlık yönlerini sorgular.

Bu nedenle Körlük, yalnızca bir salgın hikâyesi değil; aynı zamanda toplum ve insan doğası üzerine güçlü bir alegori olarak okunmaktadır.

Romanın başarısı Saramago’nun dünya çapındaki tanınırlığını daha da artırdı. Eser, 2008 yılında yönetmen Fernando Meirelles tarafından sinemaya da uyarlandı.

1998 Nobel Edebiyat Ödülü

José Saramago’nun uzun yıllara yayılan edebiyat kariyeri, 1998 yılında dünyanın en önemli edebiyat ödüllerinden biriyle onurlandırıldı.

José Saramago, 1998 Nobel Edebiyat Ödülü’ne layık görüldü.

Nobel Komitesi, onun hayal gücü, ironi ve alegorilerle kurduğu anlatımın gerçekliği farklı açılardan kavramamıza imkan veren niteliğine dikkat çekti.

Ödül aynı zamanda Portekiz edebiyatı açısından tarihi bir gelişmeydi. Saramago, Nobel Edebiyat Ödülü’nü kazanan ilk Portekizli yazar oldu.

José Saramago’nun Önemli Eserleri

Saramago yaşamı boyunca roman, şiir, deneme ve farklı türlerde eserler verdi. En çok bilinen kitapları arasında Baltasar ile Blimunda, Körlük, Görmek, İsa’ya Göre İncil, Kopyalanmış Adam, Bütün İsimler, Mağara, Ölüm Bir Varmış Bir Yokmuş, Filin Yolculuğu ve Kabil bulunmaktadır.

Romanlarında sık sık gerçek hayatta mümkün olmayan bir durumdan yola çıkar.

Bir şehirde herkes kör olursa ne olur? İnsanlar oy vermeyi topluca reddederse devlet nasıl davranır? Ölüm bir gün insanları öldürmeyi bırakırsa toplumun düzeni ne hale gelir?

Saramago bu sıra dışı fikirleri yalnızca fantastik hikâyeler anlatmak için kullanmaz. Asıl amacı çoğu zaman insanın davranışlarını, toplumu ve kurduğumuz kurumları sorgulamaktır.

José Saramago Neden Önemli?

José Saramago’yu önemli yapan yalnızca Nobel Ödülü değildir. Onu dünya edebiyatında farklı bir yere taşıyan asıl özellik, kendine ait bir anlatım dili oluşturabilmiş olmasıdır.

Eserlerinde iktidar, eşitsizlik, din, ölüm, ahlak, bürokrasi, yalnızlık ve insan ilişkileri gibi büyük konuları işlerken çoğu zaman sıradan insanların hayatlarından hareket etti.

Okuru yalnızca hikâyenin peşinden götürmek yerine sürekli soru sormaya yönelten bir yazardı.

Saramago’nun edebi mirasının merkezinde, insanın kendisini ve içinde yaşadığı toplumu yeniden sorgulamasını sağlayan alegorik hikâyeleri ve kendine özgü anlatım biçimi bulunmaktadır.

José Saramago, 18 Haziran 2010 tarihinde Lanzarote’de 87 yaşında hayatını kaybetti. Ardında dünya çapında farklı dillere çevrilen ve okunmaya devam eden geniş bir edebi miras bıraktı.